इतिहास

माफ गर्नुस्, बहुराष्ट्रवाद नेपालमा असम्भव छ ! ‘मधेसमा अलग राष्ट्रको मापदण्ड बकवास मात्रै’


इतिहासदेखि नै नेपाल सिंगो राष्ट्र हो । एकभन्दाफाइल तस्वीर बढी स्वतन्त्र राष्ट्रहरु गाभिएर बनेको महासंघ होइन हाम्रो देश । राजा पृथ्वीनारायण शाहले एकीकरण गर्नुपूर्व नेपाल स-साना राज्यहरुमा विभाजित अवस्थामा थियो । बाइसे र चौबीसे राज्यहरु थिए । तर, तिनीहरु कुनै पनि स्वतन्त्र राष्ट्रको हैसियतमा भने थिएनन् । नेपालकै छुट्टएिका अंगहरु मात्रै थिए ।

स्वतन्त्र राष्ट्रका थुप्रै शर्तहरु हुन्छन् । सर्वप्रथम बेग्लै भूभाग चाहिन्छ । त्यसपछि बेग्लै भाषा चाहिन्छ, बेग्लै अर्थतन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय सम्वन्ध कायम हुनुपर्छ । एकीकरण पूर्वका राज्यहरुमा छुट्टै सीमानाबाहेक यस्तो केही पनि थिएन ।

त्यसैले तिनीहरुको हैसियत बेग्लै प्रशासनिक इकाइजस्तो मात्रै थियो । ती सबैलाई एकीकरण गरेर पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल राष्ट्रको रुप दिएका हुन् ।

पृथ्वीनारायण शाह र उनका वंशजहरुले विस्तार गरेको नेपालपछि खण्डित हुन पुग्यो । अंग्रेजहरुसित लडाइँमा हारेपछि सुगौली सन्धीबाट नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमायो । त्यसपछि अहिलेको नेपालको नक्शा तयार भएको हो ।

नेपालले कुनै स्वतन्त्र राष्ट्रमाथि सैन्य विजय हासिल गरेर आफूमा गाभेको छैन । त्यसैले अहिले महन्त ठाकुर र मधेसी मोर्चाले भनेजस्तो बहुराष्ट्रवादको अवधारणा नेपालमा असम्भव छ ।

ठाकुरले अलग मधेसमा अलग राष्ट्रको ‘क्राइटएरिया’ पुगेको बताएका छन् । यो बकवास हो । मधेस सधैं नेपालको एउटा अभिन्न अंगका रुपमा रहेको छ र रहनेछ ।

नेपालमा मधेस र पहाड कहिल्यै अलग थिएनन् र छैनन् । न भौगोलिक हिसाबले मधेस-पहाड अलग रहेका छन् न मनोवैज्ञानिक हिसाबले । एकीकरणअघि पूर्वमा विजयपुर राज्य थियो, जहाँ किरातले शासन गरेका थिए । त्यो राज्य झापा, मोरङ, सुनसरीदेखि ताप्लेजुङसम्म फैलिएको थियो । त्यसमा मधेस र पहाड दुबैपर्छ ।

मध्यक्षेत्रमा मकवानपुरलाई केन्द्र मानेर चौदण्डी राज्य थियो । त्यो पनि पहाडदेखि मधेससम्मै फैलिएको थियो ।पश्चिममा आएर सेनहरुको राज्य थियो, पाल्पालाई केन्द्र बनाएर । अझै पश्चिममा खस राज्य थियो, कैलालीदेखि कर्णालीसम्म फैलिएको । यी सबै राज्यहरु पहाड र तराई मिसिएर बनेका थिए । तराईको छुट्टै राज्य नेपालमा कहिले पनि छैन ।

अहिले आएर मधेसी मोर्चाले अघि सारेको बहुराष्ट्रिय राज्य घोषणा गर्नुपर्ने माग आपत्तिजनक मात्रै नभएर हास्यास्पदसमेत छ । मेरो विचारमा यो माग मधेसलाई नेपालबाट अलग गर्ने दीर्घकालीन रणनीतिकअन्तरगत आएको छ । यसलाई बेलैमा पर्दाफास गर्न सकिएन भने भविश्यमा ठूलो रुप लिन सक्छ । नेकपा एमालेको पटक-पटक बहुराष्ट्रिय राज्यको माग नेपाल टुक्र्याउने चालवाजीसहित आएको खतरनाक स्टन्ट हो भनेर भनिसकेको छ । त्यसैले पनि मोर्चाले यसलाई जोडतोडले उठाउन सकेका छैनन् । यद्यपि, रणनीतिक ढंगले आएको माग भएकाले यसको ‘च्याप्टर क्लोज’ भएको छैन ।

महन्त ठाकुरको भाषणबाट पनि यो पुष्टि भयो । बहुराष्ट्रको माग किन विखण्डनकारी छ भनेर बुझ्न धेरै टाढा जानुपर्दैन । हाम्रै छिमेकी देशहरुको दृष्टान्त काफी छ । भारत र पाकिस्तानको विभाजन गर्दा धर्मको आधारमा बहुराष्ट्रवादको ‘थ्यौरी’ लगाइएको थियो । त्यसैअनुरुप मुस्लिमहरु पाकिस्तानतिर गए र हिन्दूहरु हिन्दूस्तानमा रहे ।

पाकिस्तान बनिसकेपछि भाषाका आधारमा बहुराष्ट्रवाद लगाएर बंगलादेशलाई जन्माइयो । नेपालमा पनि यहि चेष्टा भएको हो । मधेस र पहाड दुई राष्ट्र छन् भन्ने स्थापित गराउने अनि, मधेसलाई भविष्यमा अलग दीर्घकालीन रणनीतिअनुरुप काम भइरहेको छ । त्यसैले हामी बेलैमा सचेत हुनुपर्छ ।

भारतमा अहिले पाँच सयभन्दा बढी जाति छन् । भाषा पनि त्यत्तिकै संख्यामा छन् । तर, तपाई चेन्नई, आसाम, मेघालय, कश्मिर वा बिहार जहाँसुकै जानु, भारतीयहरु आफ्नो प्रदेशअनुसार बेग्लै राष्ट्रियताको कुरा गर्दैनन् । भारतीय राष्ट्रियताकै कुरा गर्छन् । आफूलाई भारतीय भन्नमै गर्व गर्छन् । अमेरिका ५० वटा राज्यमा विभाजित छ ।

यो आफैंमा आप्रवासीहरुको मुलुक हो, जहाँ कोही युरोपबाट आएर बसेका छन् त कोही अफ्रिका र कोही एशियाबाट । त्यस हिसाबले अमेरीकामा अलग-अलग राष्ट्रियता हुनुपथ्र्यो । तर, सबैले अमेरिकी राष्ट्रियता नै स्वीकारेका छन् नि । हाम्रो मधेसी नेताहरुलाई चाहिँ किन नेपाली राष्ट्रियता स्वीकार्न कठिन भएको ?

जातका आधारमा नेपालमा अलग-अलग राष्ट्रियता छ भन्ने बहस सुरु गरेको माओवादीले हो । जनयुद्धकालमा उनीहरुले विभिन्न जातिलाई अलग राष्ट्रका रुपमा परिभाषित गरे । आफ्नो सैन्य शक्ति कमजोर हुँदै गएपछि विभिन्न जातिका मानिसलाई सेनामा भर्ति हुन प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्ले पनि जातिपिच्छेका राज्य बाँड्दै हिँडेका हुन् ।

लिम्बुवान, किराँत, तामसालिङ, मगरात, नेवा, थरुहटयस्तै अनेकानेक जातीय राज्यहरुको सपना बाँडे उनीहरुले । यो पूरा हुने सपना थिएन । नेपालको बनोट र विकासक्रम उनीहरुले व्याख्या गरेजस्तो थिएन । अहिले आएर बल्ल माओवादीले यो सत्यलाई बुझेको छ । त्यसैले जातीय राज्यबाट पछि हटेको छ । राष्ट्रियतालाई आत्मसात गरेको छ । जबकि माओवादीबाट निस्केका डा. बाबुराम भट्टराई अझै जातीय राज्यको डेट एक्सपायर्ड ओखती खाएर कुदिरहेका छन् ।

 

बुध, पुस १५, २०७२ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

ल्हासा पासा सरस्वती गुफामा ध्यान गर्ने लामा मिलारेपा र नालाको फिरफिरे

एघारौ शताब्दीमा तिब्बतमा एक बालकको जन्म भएको थियो। उक्त बालकको नाम मिलारेपा राखेको थियो ।  मिलारेपा ७ बर्षको हुदा उसको बुवाको देहावसान भयो।  काकाका परिवारले सबै सम्पति लिएको हुदा मिलारेपाको बहिनि र उ खुब दुखमा परे।  आफ्ना काकासंग खुब बिन्ति भाव गरे तर उस्को कुरा...

तीज पर्व र नाला भगवतीमा घुइचो

हिन्दु नारीहरूले मनाउने एउटा महत्त्वपूर्ण चाड तीज हो । भनिन्छ, आद्य शक्ति भगवानशिवकी अर्धाङ्गीनी हिमालय पुत्री पार्वतीले भगवान शिवको स्वास्थ्य तथा शरीरमा कुनै वाधा उत्पन्न नहोस् भनेर पहिलो वत्र राखेकि थिईन् त्यो दिन यहि हरितालिका तिजको दिन थियो त्यसै दिन आजसम्म पनि यो पर्व मनाउदै आएका छन्...

अनलाइन साहित्यिक पत्रकारिता : चुनौती र समस्या

भूमिका मानवको सृष्टिसँगै सूचना आदान प्रदान हुने पुरानो कुरा हो । समाजलाई चलायमान बनाउन एक अर्कासँगको सम्पर्क कायम राख्न तथा एक अर्काको हाल खबर बुझ्न सञ्चार जरुरी पर्दछ । सञ्चारका विभिन्न माध्यामहरू हुन्छन् । पहिले पहिले सीमित रूपमा चिठ्ठीपत्रकोे माध्यमबाट सूचना आदान प्रदान हुने गथ्र्यो भने...

‘देउता’ बन्न थालेको पनि ६० वर्ष पुगिसकेको छ

काठमाडौं । भक्तपुरको बोडेका ६७ वर्षीय प्रेमचन्द्र अदुवा श्रेष्ठको जीवनमा हरेक वर्ष गाईजात्रा सकिनेबित्तिकै नयाँ चटारो सुरु हुन्छ । गाईजात्रापछिका पाँच दिन उनी ‘प्रेमचन्द्र अदुवा श्रेष्ठ’ रहँदैनन् । उनको सिङ्गो समाजले उनलाई ‘देउता’ भनेर पुकार्नेछ । उनी ‘देउता’ बन्न थालेको पनि ६० वर्ष पुगिसकेको छ ।...

सारंगी बाजा

नेपाली लोक बाजामा लोकप्रिय बाजा मध्य सारंगी पनि एक हो ।  सारौँ  चराको जस्तो सुमधुर आवाज दिने भएकाले पनि यसको नाम सारंगी रहन गएको जनविश्वास रहेको छ । सारंगीको पुरानो रुपलाई नै अरबाजो बाजा  हो । अरबाजो बाजालाई   भाले स्वर बाजा र सारंगीलाई पोथी स्वर बाजा मानिंदै...

काठमाडौँ नगर प्रमुखलाइ चिठ्ठी

श्रीमान नगर प्रमुख ज्यु  काठमाडौँ महानगर पालिका ,काठमाडौँ   बिषय :  दुई सय चवालिस बर्ष अगाडीदेखि रुख काट्दै आएको बारे सहयोगको लागि हार्दिक अपिल महोदय , उपरोक्त सम्बन्धमा प्रताप सिंह शाह पृथ्वी नारायण शाहका जेठा छोराले काठमाडौँमा इन्द्र जात्राको दिन लिङ्गो गाड्ने चलन चलाएका थिए। २७ वर्षको उमेरमा राजा भएका यिनी पनि...