इतिहास संस्कृति/धर्म

के हुँदैछ भूकम्पले ढलेका पुरातात्विक सम्पदाको पुनर्निर्माण कार्य ?


भूकम्पले क्षतिग्रस्त भएका पुरातात्विक सम्पदाको  पुनर्निर्माणको जिम्मा पाएसँगै पुरातत्व विभागले केही पुरातात्विक सम्पदाको निर्माण तथा मर्मत कार्य समेत थालेको छ।
पुरातत्व विभागका महानिर्देशक भेषनारायण दाहालका अनुसार विभागले यो वर्ष ८३ वटा स्थानको निर्माण कार्य अघि बढाउने जिम्मा पाएको छ। साथै यी निर्माण कार्य अघि बढाउनको लागि ७८ करोड रुपैयाँ नेपाल सरकारले प्रदान गर्ने उनले जानकारी दिएका छन्।
यो निर्माण कार्य अघि बढाउनको लागि सँस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय मार्फत राष्ट्रिय योजना आयोगबाट विभागले रकम माग गरिसकेको छ। केही पुरातात्विक धरोहरको भने निर्माण कार्य सुरु भइसकेको दाहाल बताउँछन्। उनका अनुसार भक्तपुरको चाँगुनाराणको मन्दिर निर्माण कार्य सुरु भइसकेको छ। यसको जिम्मा भने एक आईएनजिओलाई लगाएको दाहालले बताए।
त्यस्तै चीन सरकारले निर्माण गरिदिन लागेको हनुमानढोकाको नौतले दरबारको पनि काम अघि बढी सकेको छ। चिनियाँ टोलीले यसको अध्ययनको काम सकिसकेको छ। २०१६ को सुरुवातिदेखि नै यसको निर्माण कार्य अघि बढ्ने दाहालले जानकारी दिए।
बसन्तपुरको नौ तले दरबार र नुवाकोटको सात तले दरबार निर्माणको जिम्मा चीनले लिएको  छ। यसको निर्माणमा लाग्ने सम्पूर्ण खर्च चीनले ब्यहोर्ने भएको छ भने निर्माणको समयमा नियमन भने पुरातत्व विभागको रहनेछ।
त्यस्तै ललितपुरको रातो मच्छीन्द्रनाथ  र बुंगमतीको आनन्द कुटी बिहार भने श्रीलंका सरकारले बनाइदिने भएको छ। पुनर्निर्माण गर्दा बिश्वसम्पदा सुचीमा परेकालाई प्राथमिकतामा राखेको दाहालले जानकारी दिए। बिश्व सम्पदामा परेका र क्षति भएका धरोहरको निर्माण कार्य यसै वर्ष अघि बढाउने उनले बताए।
बिभागका अनुसार भूकम्पको कारण क्षतिग्रस्त भएका सम्पदामा स्वयम्भु, हनुमानढोका दरबार, पशुपतिनाथ मन्दिर, पाटन दरबार, भक्तपुर दरबार, चाँगुनारायण र बौद्धनाथ हुन्। यी सबैको डिजाइन तयार भइसकेको विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले जानकारी दिएका छन्।
तर यी सम्पदाको निर्माण के कसरी गर्ने भन्ने बारेमा भने कार्यविधि अहिलेसम्म बनेको छैन। ‘अब भूकम्प आउँदा ति सम्पदा क्षतिग्रस्त नहुनेगरी कसरी निर्माण गर्ने भन्ने बिषयमा कार्यविधि तयार हुँदैछ’ कुवँरले भने। उनका अनुसार भूकम्पको समयमा क्षतिग्रस्त भएका धरोहर मध्ये ४० प्रतिशतको  पुुरातत्व विभागले डिजाइन तयार गरिसकेको छ।
विभागका अनुसार भूकम्पको कारण काठमाडौं उपत्यकामा सबैभन्दा बढी सम्पदाहरुको क्षति भएको छ। भूकम्पको कारण राजधानीका ४ सय ४४ सम्पदामा असर पुगेको छ। ८३ वटा जगैदेखि ढलेका छन् भने ३९ वटा सम्पदामा आंशिक क्षति पुगेको छ। हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा मात्रै ११ वटा सम्पदा ध्वस्त भएका छन्।
हनुमानढोका दरबारमा रहेको काष्ठमण्डप  पुरै ध्वस्त भएको छ। यो धरोहर १२ औ शताब्दी निर्माण गरिएको थियो। एकै रुखले  बनेको सम्पदाको रुपमा यसलाई चिनिने गर्दथ्यो। त्यस्तै लिच्छबीकालीन समयमा निर्माण भएको भक्तपुर दरबार स्क्वायर पनि क्षतिग्रस्त भएको छ। भक्तपुर दरबार स्क्वायरमा ५ वटा सम्पदा ध्वस्त भएका छन् भने १४ वटा आंशिक रुपमा क्षति भएका छन्।
ललितपुरको पाटन  दरबार स्क्वायर सातौ शताब्दीमा निर्माण भएको थियो। लिच्छबीकालमा कला सस्कृतिको रुपमा बिकास भएको यो दरबारको हातामा रहेका ६ वटा संरचना ध्वस्त भएका छन् भने २० वटामा आंशिक क्षति पुगेको छ।
स्वयम्भू २ हजार वर्षअघि निर्माण भएको थियो। वैशाख १२ को भूकम्पको कारण ४ वटा संरचना पुर्ण रुपमा ध्वस्त भएका छन् भने ९ वटा सम्पदामा आंशिक क्षति भएको छ। त्यस्तै हिन्दु धर्माबलम्बीहरुको आस्थाको धरोहर पशुपतिनाथ किराँतहरुले राज्यसञ्चालन गर्ने क्रममा निर्माण भएको थियो। यसमा ६ वटा संरचना पूर्ण रुपमा ध्वस्त भएको र २१ वटामा आंशिक क्षति पुगेको पुरातत्व विभागले जनाएको छ।
बिश्व सम्पदा सुचिमा परेका  स्वयम्भू, हनुमानढोका, पशुपति, पाटन दरबार, भक्तपुर दरबार चाँगुनारायण र बौद्धनाथको निर्माण तथा मर्मतको लागि डिजाइन तयार भइसकेको छ।  साथै यि क्षेत्रलाई सबैभन्दा पहिले निर्माण गर्ने गरि प्राथमिकतामा राखेको प्रवक्ता कुँवर बताउँछन्

बुध, पुस १५, २०७२ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

भक्तपुरका अन्तिम मल्लराजा रणजीत मल्ललाई मुख्यपात्र बनाएर लेखिएको पुस्तक सार्वजनिक

जेठ, काठमाडौं । भक्तपुरका अन्तिम मल्लराजा रणजीत मल्ललाई मुख्यपात्र बनाएर लेखिएको पुस्तक सार्वजनिक भएको छ । पुस्तक इतिहासका अध्येता योगेश राजले तयार पारेका हुन् । पुस्तक जेठ १८ देखि २६ गतेसम्म काठमाडौंको भृकुटीमण्डमा हुने ‘२२औं नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय पुस्तक प्रदर्शनी’ को सन्दर्भ पारेर बिहीबार सार्वजनिक गरिएको हो...

ज्योतिष शास्त्रअनुसार २०७५ साल जेठ २ गतेबाट मलमास सुरु

ज्योतिष शास्त्रअनुसार २०७५ साल जेठ २ गतेबाट मलमास सुरु भएको छ । मासको अर्थ महिना हो । खासमा यसको नाम मलमास नभएर अधिक मास हो । यसलाई पुरुषोत्तम मास पनि भनिन्छ । पञ्चांग गणनाको सूर्यमानअनुसार वर्षमा ३६५दिन, १५ घडी, ३१ पला र ३० विपला हुन्छ...

मन्दिरको हरेक टुडालमा किन कुदिन्छ अस्लिल यौनजन्य कला ? यस्तो छ रहस्य

सबैको कौतुहलताको जवाफ पढ्नुहोस तपाई मन्दिरतिर जाँदा माथि तिर आँखा लगाउनु भएको छ ? लगाउनुभएको छ भने नेपाली शैलीका मन्दिरमा गारोको भागबाट ४५ डिग्रीको कोणमा छाना अड्याउन एक विशेष काठको प्रयोग नदेख्ने कुरै भएन । त्यसैलाई टुडाल भनिन्छ |तर, टुडालमा जे देख्नुहुन्छ त्यसले भने तपाईलाई...

रातो मचिन्द्रनाथ भोटो देखाउने जात्राबारे रोचक किम्बदन्ती छ ।

 किम्बदन्तीअनुसार यो यात्रा शुरु भइसकेपछि नागराज कर्कोटककी रानीको आँखा दुख्यो । कर्कोटक वैद्यको खोजीमा लागे । खेतमा काम गरिरहेका किसानलाई वैद्य ठानी नागलोक अर्थात् टौदह लगे । डराएका किसानले मच्छिन्द्रनाथको प्रार्थना गरी हात माडेर मयललाई औषधिका रुपमा कर्कोटकलाई दिए । औषधिले रानीको आँखा दुख्ने रोग...

शताब्दी ‘तन्नेरी’

काठमाडौं- तिथि (वैशाख नवमी) अनुसार बुधबार उनी ९८ वर्ष पूरा भई ९९ सय वर्षमा लागेका छन् । हिँडाइ र कुरा गर्दाको हाउभाउ हेर्दा उनी शताब्दी संघारमा छन् जस्तो लाग्दैन । उनको बोलीमा पनि तन्नेरीको जस्तै ओज छ। उनीसँग भलाकुसारी गर्दा वृद्धपनको आभासै हुँदैन । सार्वजनिक...

नाला देय्या महालक्ष्मी जात्रा

रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठ, नाला काभ्रे काभ्रेया प्राचीन न्हय्गु बस्तीत मध्ये उबले यक्व पुलांगु व व्यवस्थित बस्ती उग्रचण्डी नाला खः । थ्व बस्तीयात नाला देय् नं धाइ । देश बने जुइत उबले बस्तीयात जंगलं घेरे याःगु जुइमाःगु, न्ह्यइपुकेत दबली माःगु, राज्य संचालन यायेत लाय्कू माःगु, त्वनेगु लःयात...