इतिहास संस्कृति/धर्म

के हुँदैछ भूकम्पले ढलेका पुरातात्विक सम्पदाको पुनर्निर्माण कार्य ?


भूकम्पले क्षतिग्रस्त भएका पुरातात्विक सम्पदाको  पुनर्निर्माणको जिम्मा पाएसँगै पुरातत्व विभागले केही पुरातात्विक सम्पदाको निर्माण तथा मर्मत कार्य समेत थालेको छ।
पुरातत्व विभागका महानिर्देशक भेषनारायण दाहालका अनुसार विभागले यो वर्ष ८३ वटा स्थानको निर्माण कार्य अघि बढाउने जिम्मा पाएको छ। साथै यी निर्माण कार्य अघि बढाउनको लागि ७८ करोड रुपैयाँ नेपाल सरकारले प्रदान गर्ने उनले जानकारी दिएका छन्।
यो निर्माण कार्य अघि बढाउनको लागि सँस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय मार्फत राष्ट्रिय योजना आयोगबाट विभागले रकम माग गरिसकेको छ। केही पुरातात्विक धरोहरको भने निर्माण कार्य सुरु भइसकेको दाहाल बताउँछन्। उनका अनुसार भक्तपुरको चाँगुनाराणको मन्दिर निर्माण कार्य सुरु भइसकेको छ। यसको जिम्मा भने एक आईएनजिओलाई लगाएको दाहालले बताए।
त्यस्तै चीन सरकारले निर्माण गरिदिन लागेको हनुमानढोकाको नौतले दरबारको पनि काम अघि बढी सकेको छ। चिनियाँ टोलीले यसको अध्ययनको काम सकिसकेको छ। २०१६ को सुरुवातिदेखि नै यसको निर्माण कार्य अघि बढ्ने दाहालले जानकारी दिए।
बसन्तपुरको नौ तले दरबार र नुवाकोटको सात तले दरबार निर्माणको जिम्मा चीनले लिएको  छ। यसको निर्माणमा लाग्ने सम्पूर्ण खर्च चीनले ब्यहोर्ने भएको छ भने निर्माणको समयमा नियमन भने पुरातत्व विभागको रहनेछ।
त्यस्तै ललितपुरको रातो मच्छीन्द्रनाथ  र बुंगमतीको आनन्द कुटी बिहार भने श्रीलंका सरकारले बनाइदिने भएको छ। पुनर्निर्माण गर्दा बिश्वसम्पदा सुचीमा परेकालाई प्राथमिकतामा राखेको दाहालले जानकारी दिए। बिश्व सम्पदामा परेका र क्षति भएका धरोहरको निर्माण कार्य यसै वर्ष अघि बढाउने उनले बताए।
बिभागका अनुसार भूकम्पको कारण क्षतिग्रस्त भएका सम्पदामा स्वयम्भु, हनुमानढोका दरबार, पशुपतिनाथ मन्दिर, पाटन दरबार, भक्तपुर दरबार, चाँगुनारायण र बौद्धनाथ हुन्। यी सबैको डिजाइन तयार भइसकेको विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले जानकारी दिएका छन्।
तर यी सम्पदाको निर्माण के कसरी गर्ने भन्ने बारेमा भने कार्यविधि अहिलेसम्म बनेको छैन। ‘अब भूकम्प आउँदा ति सम्पदा क्षतिग्रस्त नहुनेगरी कसरी निर्माण गर्ने भन्ने बिषयमा कार्यविधि तयार हुँदैछ’ कुवँरले भने। उनका अनुसार भूकम्पको समयमा क्षतिग्रस्त भएका धरोहर मध्ये ४० प्रतिशतको  पुुरातत्व विभागले डिजाइन तयार गरिसकेको छ।
विभागका अनुसार भूकम्पको कारण काठमाडौं उपत्यकामा सबैभन्दा बढी सम्पदाहरुको क्षति भएको छ। भूकम्पको कारण राजधानीका ४ सय ४४ सम्पदामा असर पुगेको छ। ८३ वटा जगैदेखि ढलेका छन् भने ३९ वटा सम्पदामा आंशिक क्षति पुगेको छ। हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा मात्रै ११ वटा सम्पदा ध्वस्त भएका छन्।
हनुमानढोका दरबारमा रहेको काष्ठमण्डप  पुरै ध्वस्त भएको छ। यो धरोहर १२ औ शताब्दी निर्माण गरिएको थियो। एकै रुखले  बनेको सम्पदाको रुपमा यसलाई चिनिने गर्दथ्यो। त्यस्तै लिच्छबीकालीन समयमा निर्माण भएको भक्तपुर दरबार स्क्वायर पनि क्षतिग्रस्त भएको छ। भक्तपुर दरबार स्क्वायरमा ५ वटा सम्पदा ध्वस्त भएका छन् भने १४ वटा आंशिक रुपमा क्षति भएका छन्।
ललितपुरको पाटन  दरबार स्क्वायर सातौ शताब्दीमा निर्माण भएको थियो। लिच्छबीकालमा कला सस्कृतिको रुपमा बिकास भएको यो दरबारको हातामा रहेका ६ वटा संरचना ध्वस्त भएका छन् भने २० वटामा आंशिक क्षति पुगेको छ।
स्वयम्भू २ हजार वर्षअघि निर्माण भएको थियो। वैशाख १२ को भूकम्पको कारण ४ वटा संरचना पुर्ण रुपमा ध्वस्त भएका छन् भने ९ वटा सम्पदामा आंशिक क्षति भएको छ। त्यस्तै हिन्दु धर्माबलम्बीहरुको आस्थाको धरोहर पशुपतिनाथ किराँतहरुले राज्यसञ्चालन गर्ने क्रममा निर्माण भएको थियो। यसमा ६ वटा संरचना पूर्ण रुपमा ध्वस्त भएको र २१ वटामा आंशिक क्षति पुगेको पुरातत्व विभागले जनाएको छ।
बिश्व सम्पदा सुचिमा परेका  स्वयम्भू, हनुमानढोका, पशुपति, पाटन दरबार, भक्तपुर दरबार चाँगुनारायण र बौद्धनाथको निर्माण तथा मर्मतको लागि डिजाइन तयार भइसकेको छ।  साथै यि क्षेत्रलाई सबैभन्दा पहिले निर्माण गर्ने गरि प्राथमिकतामा राखेको प्रवक्ता कुँवर बताउँछन्

बुध, पुस १५, २०७२ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

शव चोक्टा-चोक्टा पारी गिद्धलाई खुवाएर अन्त्येष्टि गर्ने अनौठो परम्परा उपल्लो मुस्ताङमा

मुस्ताङ : मान्छेको अन्त्येष्टि गर्ने भिन्नभिन्न परम्परा छन् । शव चोक्टा-चोक्टा पारी गिद्धलाई खुवाएर अन्त्येष्टि गर्ने अनौठो परम्परा उपल्लो मुस्ताङमा अहिले पनि कायमै छ । यो परम्परा तल्लो मुस्ताङका बस्तीबाट विस्तारै हराउँदै गएको छ । उपल्लो मुस्ताङका लोमान्थाङ र दालमे गाउँपालिकामा भने कायमै रहेको लोमान्थाङ गाउँपालिका...

संसारकै सबैभन्दा ठूलो स्वामिनारायणको मन्दिर स्थापना

अमेरिकाको न्युजर्सिस्थित रविसभिलमा संसारकै सबैभन्दा ठूलो स्वामिनारायणको मन्दिर स्थापना गरिएको छ। १ सय ६२ एकड जमिनमा सन २००७ मा बनाउन थालिएको मन्दिरको निर्माण गएको महिना सम्पन्न भएको थियो। मन्दिर निर्माणकालागि २ हजार कलाकारहरुलाइ काममा लगाइएको थियो। इटालियन मार्वल र भारतको राजस्थानको मार्वलको प्रयोग गरेर निर्माण गरिएको...

उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएसँगै छठ पर्व आज सम्पन्न

 कात्तिक, काठमाडौं । उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएसँगै छठ पर्व आज सम्पन्न भएको छ । व्रतालुहरुले हिजो साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएका थिए । रातभर जाग्राम बसेका उनीहरुले आज बिहान उदाउँदो सूर्यलाई विधिपूर्वक अर्घ दिएका हुन् । सूर्यलाई अर्घ दिन काठमाडौं उपत्यकासहित बिभिन्न जिल्लाहरुका नदी, तलाउ, खोला...

‘बोधी छाया: लाइफ अफ बुद्ध’ शीर्षकको नाटक काठमाडौंमा एक हजार आठ सय २६ दिन चल्ने

असोज, काठमाडौं । राजधानीको नाटक बजारलाई अलिकति मात्रै नियाल्नुभएको छ भने पनि तपाईंलाई पक्कै थाहा होला, एउटा नाटक कति लामो समयसम्म चल्न सक्छ । यहाँका थोरै नाटकघरले एउटा नाटक बढीमा दुई महिना चलाउँछन् ।   अनि, आफ्ना दुई प्रस्तुतिबीच धेरै साता र महिनाको अन्तराल राख्छन् । तर,...

नाला टुकुचाको पर्यटन र सास्कृतिकबारे जानाकारी “चिनारी” पुस्तक विमोचन सम्पन्न

नाला टुकुचाको पर्यटन र सास्कृतिक विकासमा टेवा पुर्याउने उदेश्यले नमराज घिमिरेद्वारा तयार पारिएको पुस्तक सिंचाइ मन्त्री संजय गौतम ज्यूको प्रमुख आतिथ्यतामा एक विशेष समारोहका बीच बनेपा नगरपालिका वाड नं 2 राधाकृष्ण मन्दिरको प्राङ्गणमा विमोचन गरिएको छ। बनेपा नगरपालिका वडा नं 2 का अध्यक्ष हरिशरण घिमिरे ज्यूको...

आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदासम्मका १६ दिनसम्म गरिने सोह्रश्राद्ध आजदेखि सुरु

भदौ, काठमाडौं । आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदासम्मका १६ दिनसम्म गरिने सोह्रश्राद्ध आजदेखि सुरु भएको छ । प्रतिपदादेखि १६ तिथिमध्ये जुन तिथिमा आफ्ना पिताको निधन भएको हो, सोही दिन सोह्रश्राद्ध गर्ने गरिन्छ । आश्विन कृष्ण पक्षलाई पर्व मानिएको छ । पर्व तिथिका अवसरमा गरिने श्राद्ध...