कृषि

मह र अम्रिसोले धनी बन्दै धौवादीगाउँ


धौवादी (नवलपरासी)- ‘मह बेचेरै वर्षमा ७५ हजारदेखि एक लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्छु,’ शेरबहादुर सारुमगरले भने। धौवादी–३ पोखरीगाउँका शेरबहादुरको घरमा १५ घार स्थानीय जातका मौरी छन्। १० वर्षअघि उनले चार घारबाट मौरीपालन सुरु गरेका थिए।

मह मात्रै होइन, शेरबहादुरले अमि्रसोखेती पनि गर्छन्। शेरबहादुर आफ्नो कृषि कर्मबाट सन्तुष्ट छन्। भन्छन्, ‘मह र कुचो बिक्रीबाट वर्षमा दुईदेखि अढाई लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्छु।’

अहिले उनको घरमा गत वर्ष बनाएका अमि्रसोका दुई हजार कुचो छन्। यो वर्ष थप तीन हजार कुचो तयार पार्ने उनको योजना छ। ‘बेच्दै जाँदा गत वर्ष राम्रो मूल्य नपाएले दुई हजार कुचो यसै राखेँ,’ उनी भन्छन्, ‘यो वर्ष राम्रै मूल्य पाउने आशा छ। थप तीन हजार नयाँ कुचो पनि निकाल्ने तयारी छ।’

जिल्लाको पहाडी क्षेत्र पोखरीगाउँका प्रत्येक घरमा माहुरीको परम्परागत मुढे घार र कुचो बुन्न ठिक्क पारेर छानामा सुकाएको बाँसको चोया देखिन्छ। अमि्रसोको कुचो र मौरीमह गाउँलेको आयआर्जनको मुख्य स्रोत बनेको छ। पहिला अदुवा रोप्ने गरेका किसान अहिले अमि्रसोखेती र मौरीपालनमा लागेका छन्। एउटा कुचोको गाउँलेले ५५ रुपैयाँसम्म मूल्य पाउने गरेका छन्।

स्थानीय तिलबहादुर सारुमगर गाउँलेले अहिले अदुवाखेतीलाई घटाउँदै र मौरीपालन, अमि्रसोखेतीलाई बढाउँदै लगेको बताउँछन्। ‘पहिले पाँच रोपनी जतिमा लगाउने अदुवा अहिले दुई रोपनीमा लगाउँछौँ। अमि्रसो र मौरीले अदुवाभन्दा राम्रो कमाइ दिएको छ,’ उनले भने।

एउटा घारबाट वार्षिक सरदर १० माना मह उत्पादन हुन्छ। एक माना महको गाउँमै पाँच सय रुपैयाँ पर्छ। वर्षमा एउटा घारमा तीनपटक मह उत्पादन हुन्छ।  पोखरीगाउँकै लीला रानामगरको घरमा चार घार माहुरी छन्। मह बेचेर लीलाको घरखर्च राम्रैसँग चलेको छ।

मौरीपालन अन्य पशुपालनजस्तो मेहनत बढी गर्नुपर्दैन। अनि, अमि्रसोखेती पनि अन्य खेतीजस्तो बढी गोडमेल र हेरचाह गर्नुपर्दैन।

‘मह र कुचो धेरै परिश्रम हुने पेसा पनि होइन,’ अर्की मौरापालक विष्णुमाया सारुमगर भन्छिन्, ‘माघदेखि वैशाखसम्म अमि्रसो घाँसको रूपमा गाईवस्तुलाई खुवाउन पनि पाइन्छ।’

मकै, कोदो र अदुवाभन्दा सुबिस्ताको खेती भएकाले अमि्रसोप्रति सबै गाउँलेको आकर्षण बढेको विष्णुमायाको भनाइ छ।’

पोखरीगाउँमा ३४ घरधुरी छन्। सबैका घरमा थोरै–धेरै कुचो र मह उत्पादन हुने गरेको छ। ०५४ सालयता पोखरीगाउँमा अमि्रसोखेती फस्टाएको स्थानीय लक्ष्मण सारुमगरले बताउँछन्।

‘एकपटक रोपेपछि वर्षौं उत्पादन लिन पाइने भएकाले गाउँमा अमि्रसोखेती गर्नेहरू बढेका छन्,’ लक्ष्मणले भने, ‘रोपेको दुई वर्षसम्म गोडमेल गरे पनि त्यसपछि खासै स्याहार पुर्‍याउनुपर्दैन।’

जंगलको बिरुवा ल्याएर रोपेर नै अमि्रसो गाउँभरि फैलिएको लक्ष्मणले बताए। जंगलमा घोरलले खाएर नासिएका कारण अहिले गाउँमै अमि्रसो बढेको छ।

गाउँ मात्रै होइन, वन समिति, खानेपानी उपभोक्ता समिति र विद्यालयले पनि आम्दानीका लागि अमि्रसो लगाउने गरेको छ। स्थानीय नवजागरण प्राथमिक विद्यालयले पनि पाखामा अमि्रसोखेती गरेको छ। अमि्रसो बेचेर गत वर्ष १३ हजार ६ सय ५० रुपैयाँ आम्दानी गरेको विद्यालयका शिक्षकसमेत रहेका लक्ष्मण सारुमगरले बताए।

केरुंगा खोलाको सिरानमा पोखरीगाउँ रहेको छ। गाउँको अमि्रसोखेती र मौरीपालनले स्थानीयलाई जंगलमा धेरै आश्रित नहुनुपर्ने बनाएको छ। जसले जंगल जोगिनुका साथै अमि्रसोले भूक्षय पनि रोकेको छ। आम्दानीका साथै अमि्रसोखेती मौरीपालनले वातावरणमा पनि राम्रो प्रभाव पारेको लक्ष्मण सारुमगरले बताए।

Tuborg
APex DIgital

आइत, मंसिर २६, २०७३ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

२३ मुलुकको एकसय ९१ नमुनालाई उछिन्नदै नेपाली चियाले गोल्ड अवार्ड प्राप्त गरे

काठमाडौं . नेपालमा उत्पादन हुने विभिन्न प्रकारका चियामध्ये अर्गानिक ब्ल्याक चियातर्फ अन्तराष्ट्रिय गोल्ड अवार्ड प्राप्त गरेको छ । नेपालले २३ मुलुकको एक सय ९१ प्रकारका चियाको नमुनालाई उछिन्दै कालो चियातर्फ गोल्ड अवार्ड प्राप्त गरेको हो । इलामस्थित लामण्डला स्पेशियलिटी चिया प्रशोधन उद्योगले अर्गानिक कालो चियातर्फ गोल्ड अवार्ड...

‘खेतमा भेटिएकाे सुनको असर्फीमात्रै लगेनन् जेलमा पनि कोचे’

सुर्खेत : कनकासुन्दरी गाउँपालिका–७ द्यारपाटा गाउँ जुम्लाका ८० वर्षीय झुपलाल भन्ने नन्दलाल उपाध्याय आजसम्म पनि राज्यले आफ्ना सुनका असर्फी (सिक्का) फिर्ता नगरेको भन्दै आक्रोश व्यक्त गर्छन्। द्यारापाटा गाउँकै झावटी नामको गडा (गह्रा)मा जोत्दै गर्दा विसं २०४३ पुसमा तीन चाँदीका बाला र ६२ सुनका असर्फी पाइएका...

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले किसान नेताका बारीमा ठूला घोगा मकै फल्नुपर्ने बताएका

असोज, काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले किसान नेताका बारीमा ठूला घोगा मकै फल्नुपर्ने र ठूलै टमाटर फल्नुपर्ने बताएका छन् । आफू हलो जोतेर यहाँसम्म आएको हुनाले किसानका समस्याबारे राम्रैसँग जानकार रहेको प्रधानमन्त्री ओलीको दाबी छ । ‘यहाँहरुलाई थाहा छ, म आफैं हलो जोतेर, कोदालो खनेर,...

काभ्रेमा आलुको नयाँ पुस्तका बीउ उत्पादन

चैत ११, काभ्रे : पाँचखालस्थित मसला बाली विकास केन्द्रले विभिन्न जातका आलुको बीउ उत्पादन गरिरहेको छ।   वर्षौंदेखि एउटै जात पुस्तान्तरण गरी आलुखेती गर्दा कम उत्पादन हुने भएपछि नयाँ पुस्ताका बीउ उत्पादन गरिएको केन्द्र प्रमुख युवराज पाण्डेले बताए।   उनले केन्द्रमा आलुको पूर्वमूलबीउ र मूल बीउ उत्पादन गरिरहेको जानकारी दिए।  आलुको...

सातै प्रदेशमा कृषि अनुसन्धान निर्देशनालय स्थापना हुने

भदौ, पोखरा । अब सातै प्रदेशमा कृषि अनुसन्धान निर्देशनालय स्थापना हुने भएको छ । नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद (नार्क) अन्तर्गत सातै प्रदेशमा निर्देशनालय खोल्ने र प्रत्येक प्रदेशमा हावापानी, वातावरण र माटो सुहाउँदो फरक–फरक अनुसन्धान गरिने भएको हो । नार्कको कार्य प्रणालीलाईसमेत परिवर्तन गर्दै संगठनात्मक पुनर्संरचना गर्न...

बोझो एक परिचय

यो घाटि बसेको निको पार्न, भोक जगाउन र पिनासको उपचार गर्न प्रयोग गरिने सामान्य जडिबुटी हो| यदाकदा यो खानेकुरामा मसलाको रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ| जापानी समाजमा यसलाई बीरताको प्रतीकको रूपमा पनि लिइन्छ ( पातको रूप समुराई तरवारको आकारको हुना ले)| यसको स्वाद अलि परपराउने ,...