उर्जा

नेपालका नदीनालाबाट ८३ हजार मेगावाटसम्म बिजुली निकाल्न सकिन्छ भन्ने हरिमान श्रेष्ठको निधन


काठमाडौं-नेपालका नदीनालाबाट ८३ हजार मेगावाटसम्म बिजुली निकाल्न सकिन्छ। यो तथ्य सुन्दै र पढ्दै आएको आधा शताब्दी नाघेको छ। तर, यो तथ्य कसले पत्ता लगायो भन्ने धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ। जसले यो तथ्य पत्ता लगाएका थिए, उनको बिहीबार ८४ वर्षको उमेरमा निधन भयो। उनी थिए, हरिमान श्रेष्ठ।

जलविद्युत् लगानीकर्ता तथा विज्ञले श्रेष्ठलाई नेपालको जलविद्युत् क्षेत्रमा ‘अमेरिका पत्ता लगाउने कोलम्बस र सगरमाथा शिखरमा पहिलो मानव पाइला पु¥याएका एडमन्ड हिलारी तथा तेन्जिङनोर्गे शेर्पा’ सरहको उपमा दिने गरेका छन् ।

५१ वर्षअघि रुसको मस्कोबाट पढेर फर्केपछि  श्रेष्ठले देशको कुल जलविद्युत् सम्भाव्यताका विषयमा गरेको अध्ययनले अहिले पनि उत्तिकै चर्चा पाइरहेको छ ।

श्रेष्ठले मुलुकमा ८३ हजार मेगावाट जलविद्युत् उत्पादन गर्न सकिने सम्भाव्यताबारे अध्ययन गरेका थिए ।

उनले मस्को इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङ इन्स्टिच्युटबाट सन् १९६६ मा ‘नेपालको जलविद्युत् सम्भाव्यता’ विषयमा विद्यावारिधि गरेका थिए । उनले विद्यावारिधि शोधपत्रमा ८३ हजार मेगावाट बिजुली उत्पादनको क्षमता नेपालसँग रहेको उल्लेख गरेका थिए । उनले पत्ता लगाएको यो तथ्यलाई अहिलेसम्म कसैले चुनौती दिन सकेको छैन् ।

‘श्रेष्ठले ८३ हजार मेगावाट बिजुली निकाल्न सकिन्छ भनेर ५० वर्षअघि पत्ता लगाएको तथ्य अहिलेसम्म सबैको मुखमा छ, यसलाई कसैले काट्न सकेको छैन्’, श्रेष्ठसँग लामो समय संगत गरेका जलस्रोतविद् तथा स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था, नेपाल (इपान) का पूर्वअध्यक्ष खड्गबहादुर बिष्टले नागरिकसँग भने, ‘श्रेष्ठकै तथ्यमा आधारित भएर अहिले पनि कुन क्षेत्रमा कति बिजुली उत्पादन गर्न सकिन्छ भनेर थप अध्ययन हुने गरेको छ ।’

श्रेष्ठसँग निकट रहेका अर्का जलस्रोतविद् तथा इपान अध्यक्ष शैलेन्द्र गुरागाईंका अनुसार राष्ट्रिय योजना आयोगले गर्न नसकेको काम श्रेष्ठ एक्लैले गरेका थिए । ‘उहाँलाई यो जलविद्युत् क्षेत्र (सेक्टर) का पिता मानिएको छ,’ गुरागाईंले भने, ‘क्यालकुलेटरसम्म आविस्कार नभएको समयमा उनले सामान्य प्रविधि प्रयोग गरेर नेपालमा ८३ हजार मेगावाट बिजुली निकाल्न सकिने रहस्य पत्ता लगाउनु चानचुने विषय थिएन ।’

जलस्रोत विषयमा उल्लेखनीय योगदान गरेबापत श्रेष्ठको कदर गर्दै हाइड्रो नेपालले चैत्त २९ गते उनलाई सम्मान गरेको थियो । ‘सरकारले गर्न नसकेको काम गरेर उहाँले राज्यलाई उल्लेखनीय योगदान पु¥याउनुभएको थियो,’ इपान अध्यक्ष गुरागाईंले भने, ‘पछिल्लो समयमा श्रेष्ठले जलविद्युत् आयोजना विदेशीलाई दिनु हुँदैन, स्वदेशीले नै बनाउनुपर्छ भन्नुहुन्थ्यो ।’

पारिवारिक स्रोतका अनुसार, श्रेष्ठ तीन दिनअघि घरको सुत्ने कोठामा लडेर सामान्य घाइते भएका थिए । त्यसपछि उपचारका लागि उनलाई अस्पताल लगिएको थियो । श्रेष्ठको बिहीबार नै पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टी गरिएको छ । उनका श्रीमती, एक छोरा र तीन छोरी छन् ।

शुक्र, बैशाख १५, २०७४ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

बहुप्रतिक्षित मेलम्ची खानेपानी अायाेजनाकाे सुरुङमार्ग खन्ने काम पूरा

बहुप्रतिक्षित मेलम्ची खानेपानी अायाेजनाकाे सुरुङमार्ग खन्ने काम पूरा भएकाे छ । अब सुन्दरीजलबाट मेलम्ची हेडवर्क्ससम्म सुरुङभित्रैबाट पुग्न सकिने आयोजनाले जनाएको छ । मेलम्ची खानेपानी विकास समितिले २६ किलोमिटर लामो सुरुङ खनिसक्ने कामलाई ऐतिहासिक उपलब्धि भनेको छ । आगामी २०७५ सालको दशैँ अगाडि नै मेलम्ची नदीबाट दैनिक १७...

१११ मेगावाट क्षमताको रसुवागढी हाइड्रोपावरको काम द्रुत गतिले अगाडि

चैत, रसुवा । उत्तरी रसुवाको टिमुरे तथा थुमन क्षेत्रमा निर्माणाधीन १११ मेगावाट क्षमताको रसुवागढी हाइड्रोपावरको काम द्रुत गतिले अगाडि बढेको छ । हाइड्रोपावरका आयोजना प्रमुख छवि गैरेका अनुसार विद्युत्गृहमा पानी पठाइने चार हजार २०० मि हेडरेस सुरुङको लम्बाइमध्ये हालसम्मको निर्माण ७७ प्रतिशत पूरा भएको छ ।   खन्न...

नेपाल नापतौल तथा गुणस्तर विभागले काभ्रेका तीन वटा ग्यास उद्योग बन्द गर्न निर्देशन

पुस, काभ्रे । नेपाल नापतौल तथा गुणस्तर विभागले काभ्रेका तीन वटा ग्यास उद्योग बन्द गर्न निर्देशन दिएको छ । शुक्रबार अनुगमनमा आएको विभागको टोलीले जिल्लामा सञ्चालित तीन वटै ग्यास उद्योग सञ्चालनमा रोक लगाएकोहो ।   बनेपा १० स्थित थापा गाउँमा रहेको सगरमाथा ग्यास उद्योग (सगर ग्यास) सूर्य...

घरमा उत्पादित सौर्य बिजुलीको मूल्य ७ रुपैयाँ ३० पैसा बढी भएको बिजुली प्राधिकरणलाई

काठमाडौं । घर-घरमा उत्पादित सौर्य ऊर्जाको मूल्य प्रतियुनिट सात रुपैयाँ ३० पैसा तय भएको छ । घरमा उत्पादित सौर्य ऊर्जा बढी भएमा घरधनीले विद्युत प्राधिकरणलाई बिक्री गर्नसक्ने छन् ।   घर-घरमा खपत हुँदै आएको बिजुलीभन्दा बढी सौर्य ऊर्जा खरिद गर्ने कार्यविधि ऊर्जा मन्त्रालयले तयार पारेको हो । त्यससँगै...

उद्योगले उत्पादन सुरु गर्‍यो तर बजार पुर्‍याउनका लागि सडक भएन

१४ मंसिर, काठमाडौं । उद्योगले उत्पादन सुरु गर्‍यो तर बजार पुर्‍याउनका लागि सडक भएन भने के होला ? जलविद्युत क्षेत्रमा अहिले यस्तै भएको छ ।   जलविद्युत आयोजनाले धमाधम निर्माण कार्य अघि बढाएर उत्पादन गर्ने तयारी थाल्दै गर्दा यसलाई जनताको घरघरमा पुर्‍याउने प्रसारण लाइन निर्माणको काम भने...

चिलिमे जलविद्युत् कम्पनीले आफ्ना शेयरधनीलाई १० प्रतिशत नगद लाभाशं र १५ प्रतिशत बोनस शेयर दिने

चिलिमे जलविद्युत् कम्पनीले आफ्ना शेयरधनीलाई १० प्रतिशत नगद लाभाशं र १५ प्रतिशत बोनस शेयर दिने भएको छ ।  कम्पनीको  सम्पन्न २१ औँ वार्षिक साधारणसभाले उक्त प्रस्ताव पारित गरेको हो । कम्पनीले कुल ६०० मेगावाट क्षमताको आयोजना निर्माण गरेर सञ्चालनमा ल्याएपछि शेयरधनीलाई शतप्रतिशत बोनस दिने हैसियतमा...