राजनिति

कस्तो हुनुपर्छ वामगठबन्धनको सरकार ? राम कार्कीको विश्लेषण

-कृष्ण गिरी


नेकपा एमाले र माओवादी पार्टीबीच पार्टी एकता हुँदै छ । चुनावमा वामगठबन्धन बनाएर गएका यी दुई पार्टीहरू अहिले पार्टी एकताको कुरामा अगाडि बढेको छ ।

जनताले पार्टी एकता गर्ने भनेपछि बहुमत दिए । अब यो गठबन्धनले पार्टी एकता र सरकार बनाउँदै छन् । यो बन्ने सरकारले अब न्यूनत र अधिकतम कार्यक्रम बनाएर जानुपर्छ । यसका लागि धेरै परिवर्त चाहिन्छ । यहाँ समाजवादमा जाने भनेका छन् । तर कुरा एकातर्फ छ । बहस अन्य कुरामा भएको छ । अबको समाजवाद कस्तो हुने । आर्थिक नीति कस्तो हुने । न्यूनतम कार्यक्रम यो हो अधिकतम कार्यक्रम यो भनेर अहिलेसम्म बाहिर आएको छैन । समाजवादमा जाने हो भने कस्तो समाजवा भन्नु पर्यो । तर यहाँ केपी ओली र प्रचण्डको भविष्य के हुने भन्ने बहसमा सबै केन्द्रित भएका देखिए ।

राष्ट्रिय पुँजीको विकास

समाजवादमा पुग्नका लागि राष्ट्रिय पुँजीको विकास हुन आवश्यक छ । यो पार्टी नेतृत्वले, यस्तो सङ्गठनले राष्ट्रिय पुँजीको निमार्ण गर्न सक्छ कि सक्दैन ? सक्दै सक्दैन भन्ने मत एकथरी आलोचकहरूले ल्याएका छन् । यस्तो भद्दा सङ्गठन । यस्तो अराजकताले राष्ट्रिय पुँजी निमार्ण हुँदैन । यो नभएर समाजवादमा जान नै सकिँदैन भन्ने एउटा तर्क छ ।

कर्मचारीतन्त्रमा आमूल परिवर्तन

समाजवादमा जाने भनेर हामी चुनावमा गयाँै । यो सबैले स्वीकारे । हामीले अहिले भन्दै आएका छौँ राजनीतिक क्रान्ति पूरा भयो अब आर्थिक क्रान्ति बाँकी छ । आर्थिक क्रान्ति गर्ने हो । तर कसैले भन्दैनौँ कर्मचारीतन्त्रमा पनि क्रान्ति ल्याउनुपर्छ । तर अहिलेसम्म हामीले कर्मचारीतन्त्रमा सिन्को भाँचेको पनि छैनौँ । साठीको दशकमा पश्चिम बङ्गालमा वामपन्थीहरूले बहुमत ल्याए । सरकार बनाए । उनीहरूले आफ्नो नीति तथा कार्यक्रम ल्याए तर कर्मचारीले त्यसलाई कायन्वयन नै गर्न दिएनन् । यस्तो अवस्थामा कसरी समाजवादमा जान सकिन्छ । कर्मचारीतन्त्रमा शिक्षित मान्छेहरू छन् । तीनलाई पनि त परिवर्तन गर्नु पर्यो नि । ल्याएका नीति तथा योजना कार्यान्वयन गर्ने त कर्मचारीले हो । कर्मचारी सरकारको पक्षमा भएन भने कसरी समाजवादी नीति तथा कार्यक्रम लागू गर्नु हुन्छ । एउटा नीति कर्मचारीतन्त्रको सुधार पनि हो । यो सुधार नहुँदासम्म समाजवाद त के पुँजीवाद पनि आउँदैन । अर्को कर्मचारीमा ट्रेडयुनियन आवश्यक छ कि छैन । यो आएपछि राम्रो भयो कि भएन बहस हुन आवश्यक छ । अर्को कर्मचारीको समयावधि पुगेपछि पुनः स्थापन गर्ने राम्रो होइन । यो भनेनेका फ्रेस ब्लड नै पाउँदैनन् । यसकारण यो कुराको अन्त्य हुनुपर्छ । सेनाहरूलाई पनि फौजी तालिमलगायत विश्वविद्यालय अथवा एकेडेमी बनाएर मानविकीको शिक्षा दिनुपर्छ । पहिला नेपालका कर्मचारी र सेनाको सोच भनेको राजाको सिन्दुर पहिरिएको भन्थे । अहिले कसको भन्छन् ? यो विषयमा बहस पनि भएन । हामीले तिरेको करबाट बाँचेका कर्मचारीहरू अब के चाहन्छन् । हरेक कार्यालयमा ३ महिनाका लागि एउटा कार्यभार निश्चित गर्नुपर्छ । उसले आफैले कमिटमेन्ट गर्नुपर्छ कि म यो र यति काम गर्छ भनेर । यो काम कर्मचारीको प्रतिबद्धतामा लागू हुन्छ । तीन महिनापछि उसले आफै भन्छ मैले यति काम गरे भनेर । त्यो कमिटमेन्ट गरेको काम भयो भएन त्यो आधारमा उसको मूल्याङकन गर्नुपर्छ ।

राजनीतिक नेता र पार्टीहरूले सनकको भरमा सरुवा बढुवा गर्नु हुँदैन । यसमा सिस्टम हुनुपर्छ । हरेक जिल्लामा श्रम अदालत हुनुपर्छ । श्रमीकहरूको कुरा सुन्नुपर्छ । राज्यको जिम्मेवारीमा बसेको मान्छेले एनजीओ आईनजीओमा काम गर्ने प्रवृत्ति बन्द गराउनुपर्छ । तलबमा वृद्धि गराउनु पर्छ । भ्रष्टाचार नगर्ने कर्मचारीलाई देशका जुनसुकै ठाउँमा गए पनि एउटै हो । चाहे त्यो कर्मचारी लुक्ला बसोस अथवा काठमाडौँमा ।

मौलिक विकास नीति निमार्ण गर्नुपर्छ

अब नेपालले मौलिक नीति बनाउनुपर्छ । यो भएन भने जति समाजवाद भने पनि कहीँ पुगिँदैन । परम्परागत रूपमा भनिने समाजवादमा योग्यता अनुसारको काम र आवश्यकता अनुसारको दाम हो । काम सकेअनुसार गर्छ भने उसले राज्यबाट पाउने सेवा सुविधा आवश्यकता अनुसा हुने भनेका हौँ ।

विकास रणनीति भएन भने कसरी जाने । परम्परागत नाराबाहेक नयाँ छैन । अहिलेको नेपालको अवस्था हेरेर विश्व हेरेर मौलिक समाजवादी यात्राको रणनीति तयार गर्नुपर्छ । विकासको मोडेल लक्षित छैन । यहाँ त ट्याक्टीस मात्र भयो । यो त अहिले अवसरवाद हो, जता पनि फर्कने । यो बाटो भनेको कहाँ पुग्ने हो । कसरी पुग्ने हो केही थाह हुँदैन । जे आयो त्यही गर्ने रणनीतिबाट समाजवादमा पुगिँदैन । अबको विकास नीति निर्दिष्ट रणनीति अनुसार हुनुपर्छ ।

जमिनको वर्गीकरण गरिनुपर्छ

अब जमिनसम्बन्धी नीति हुनुपर्छ । खेती गर्ने जमिन कुन हो । औद्योगिक जमिन, आवासको जमिन, वनको जमिन कुन हो । यो सबै छ्ट्याउनुपर्छ ।

वन नीति नबनाएर अगाडि बढ्न सकिँदैन । जहाँ पनि घडेरी बनाउने । यो बन्द हुनुपर्छ । निवासका लागि महाभारत रेन्ज हुनुपर्छ । तराई र काठमाडौँको बास व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ । यही बासको जमिन यही महाभारत रेन्जमा गर्नुपर्छ । वनसहितको बसोबास गर्ने । तराईमा खाद्यान्न उत्पादन गर्ने । सामूहिकता जान सकिन्छ ।

राज्यले यसमा पहल गर्नुपर्छ । अहिले सबै कुरा बजारको हातमा छ । यो बन्द हुनुपर्छ । चिया बगानमा चियाको मुना लाग्न थालेपछि साहुहरूले चियाको मूल्य घटाइदिन्छन् । यो हुनु हँुदैन । यसमा राज्यको हस्तक्षेप मात्र होइन मूल्य निर्धारण गर्ने काम राज्यबाट हुनुपर्छ । नेपाली चियाको आफ्नो पहिचान हुन आवश्यक छ । अहिलेसम्म नेपालको चिया अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा भारतको नामबाट जान्छ । यसको अन्त्य सरकारले गर्नुपर्छ । अब तराई मधेसको उत्पादन तिब्ततर्फ पठाउनुपर्छ । तरकारी, अन्नपात तिब्बतमा बेच्नुपर्छ । अब घडेरीको नाममा उर्वर जमिनको विनास गर्न पाउनु हुँदैन ।

समृद्धि कसको हो ?

अहिले हामी सबै अबको पालो समृद्धिको समृद्धिको भन्दै आएका छाँै । तर यो समृद्धि कस्तो र कसका लागि भनेर कहिल्यै कसैले प्रश्न गरेका छैनौँ । त्यसकारण समृद्धि कसको जीवनमा ल्याउन खोजेका हौँ । यो कुरा प्रष्ट हुनु आवश्यक छ । बुर्जुवाहरूको समृद्धि हो अथवा मेहनतकस जनताको समृद्धि हो । विकासको पक्षधरता नहुन्जेल हँुदैन । विश्वमा पहिलो विश्वले संसारभरी शोषण गरेर युरोप बनेको हो । अब हामीले यस्तो गर्न सम्भवछैन । अब हामीले गर्ने भनेको बेरोजगारी समस्या हल । मेनपावरलाई सुरक्षित गर्न सक्छाँै कि सक्दैनौँ । अहिले पनि लाखाँै युवाहरूलाई श्रम बजारमा शोषण गर्न पठाउँदै छाँै । देश बनाउने भनेको शोषणबाट मुक्त गर्नु हो । अहिले पनि लाखौँ युवाहरू श्रमको विश्वजारमा पुगुन्जेल कति शोषण भएका छन् । यसको अन्त्य नभई देश समृद्धिका कुरा हुनसक्दैन । यो समाजवाद हो कि होइन भनेर जनतालाई शोषणबाट मुक्त गर्ने हो । यो कुरा अन्त्य हुन्छ कि हँुदैन भनेर नै समाजवादको यात्राको टुङ्गो लाग्छ । श्रम गर्ने मान्छेहरूलाई मुक्त गर्नुु नै समाजवादको पहिलो यात्रा हो । जब यो शक्तिले आफ्नो पहलकदमी लिएपछि समाजवादमा जान सकिन्छ । मान्छे श्रमबजारमा श्रममको शोषण गराउन बाध्य छ । अनि कसरी समाजवाद आउँछ । उसले आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरेपछि न देश धनी हुन्छ ।

राजनीति भनेको डोजर हो

राजनीति डोजर हो भने अरू जिप, कार बस हुन् । सामाजिक, सांस्कृतिक विकास भनेको पछिका कुरा हुन् । महत्वपूर्ण कुरा राजनीतिक सिस्टम हो । राजनीतिक परिपाटी नसुधे्रसम्म केही हुँदैन । श्रमजीवी जनताको शोषणको अन्त्य हुनुपर्छ । ऊ शोषणबाट मुक्त नहँुदा कसरी देशको भाग्य भविष्य सुध्रन्छ । उसले पहलकदमी गर्न पाउनुपर्छ । यो काम गर्ने भनेको राजनीतिल आर्थिक उन्नति–प्रगति भनेको राजनीतिक कुरा हो । यो भनेको डोजर हो । यदि डोजरले ट्र्याक खोलेन भने सडक खुल्दैन । सडक नखुली कसरी गाडी मोटर चल्छन् ।

राजनीतिक क्रान्ति सफल भएकै हो त ?

यदि यो देशमा राजनीतिक क्रान्ति सफल भएको हो भने कति रोकियो श्रमको शोषण । राजनीतिक क्रान्ति सफल हुनु भनेको त शोषणको अन्त्य पनि हो नि । खै त त्यो भएको । शोषणबाट मुक्त भएको छैन । अहिलेको राजनीतिक सिस्टमलाई क्रोनिक्याइपिटल भन्छन् । यहाँ फाइनान्सियल क्यापिटल छ । औद्योगिक क्यापिटल छैन । यो भनेको पूरा दलाल पुँजीवादमा अडेको छ । यसले दलालहरूको सेवा गर्छ राज्यको होइन ।

सरकारले निगरानी गर्ने

सरकार कता लाग्ने भन्ने हो, दुइटाको बीचमा । निगरानी गर्ने भनेको बीचमा बस्ने भनेको हो । यो हुनु भनेको मध्यमार्गी नै हो अहिले त सरकार जनताको पक्षमा गरिबको पक्षमा हुने हो नकि दलालहरूको पक्षमा । तीन दलालहरूको पक्षमा हुने हो भने त कि हामी समाजवादको कुरा गर्ने । अहिलेको सिस्टम नै ठीक छ नि । होइन भने समाजवादमा जाने केही आधारहरू त प्रस्तु गर्नु पर्यो नि । सरकारले नयाँ कार्यक्रम ल्याउनुपर्छ । अहिले त ग्यास किन्दा, तेल किन्दा चामल किन्दा समान्य आम्दानी भएकाहरूले र अरबपतिले पनि त्यही मूल्यमा पाउछ । यहाँ के परिवर्तन भयो त ? यदि होइन भने आयस्रोत हेरेर उनले सब्सिडी पाउनुपर्यो । चामल यति रुपियाँमा पाउने । ग्यास यतिमा पाउने हुनु पर्यो नि । तब न जनताले सत्ता परिवर्तन भएको महसुस हुन्छ ।

विश्वलाई भन्नुपर्छ नेपालमा क्रान्ति भएको हो

अब विश्वलाई भन्नुपर्ने भएको छ । नेपालमा क्रान्ति भएको छ । हिजो राजामहाराजाले गरेका सन्धि सम्झौता मान्न आवश्यक छैन । हामी अब नयाँ सन्धि सम्झौता गरेर अगाडि जान्छाँै भनेर भन्नुपर्छ । यो भनेको हामी हाम्रो राष्ट्रिय हितमा काम गर्छौं । हामी हाम्रो राष्ट्रिय हितमा काम गर्न किन पछि हट्ने । हामीले हाम्रा राष्ट्रिहितहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्न चुक्नु हँुदैन ।

राज्य अनुगमन टाढा बसेर मात्र गर्ने होइन होला नि

अहिले सरकारले २५ लाख चुनावमा खर्च गर्न पाउने भन्यो । तर यहाँ के सबैले यत्ति मात्र खर्च गरेका छन् त ? के सरकारले अनुगमन गर्ने भनेको टाढाबाट हेर्ने मात्र हो र ? होइन भने नहुनेलाई जुटाइ दिनुपर्छ कि पर्दैन । अनि जसले बढी खर्च गर्यो त्यसलाई नियमन गर्नुपर्छ कि पर्दैन ? यस्तो पनि राज्य हुन्छ त । पुँजीवादले पनि नपचाउने काम भएका छन् । पुँजीवादले नै अवैध भन्ने गरी राजनीतिक दलहरूका नेताहरूले कमाएका छन् । राजनीतिक दलहरूले के गर्ने कस्तो गर्ने भन्ने पनि छैन  ।

शिक्षामा सोच छैन

शिक्षामा सोच नै छैन । पहिला परम्परागत शिक्षा थियो । गुरुहरूबाट शिक्षा लिने भन्ने थियो । तर अहिले जसले पैसा दियो त्यसको शिक्षा नीति बनाइदिने गरेका छौँ । अमेरिकाले शिक्षा आफ्नो हातमा लिने गरेको छ । अहिले शिक्षा यस्तो बनाएको छ कि उसले मान्छेको जैविक संरचनालाई नै आफू अनुकूल बनाउँदै छ । एक पटक अमेरिकाले नेपाली सेनामाथि एउटा भ्याक्सीनको परीक्षण गरेको समाचार बाहिर आयो । नेपाल सरकार यस्तो पनि काम गर्छ । जुन भ्याक्सिन कहीँ कतै प्रयोग भएको थिएन ।

शिक्षामा गम्भीर हुनुपर्छ । नेपालको आवश्यकता के हो ? अबको बीस वर्षमा क्यान्सरको कति डाक्टर चाहिन्छन् । कति स्त्री रोग विशेषज्ञ चाहिन्छ । यो योजना अहिलेबाट नै बनाउन आवश्यकता छ । यसको वितरण पनि सही ढङ्गमा हुनुपर्छ ।

राज्यको काममा काम गर्दा ठूला मिडियाले छाप्दै छाप्दैनन् । देशको हितमा काम गर्नेहरूको बारेमा लेख्नु उनीहरको पक्षमा हुँदैन ।

कृष्ण गिरीसँगको कुराकानीमा आधारित

सोम, पुस १७, २०७४ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले मोटरसाइकलमा यात्रुहरु बोक्ने कार्यमा रोक नलगाउन निर्देशन

माघ, काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले मोटरसाइकलमा यात्रुहरु बोक्ने कार्यमा रोक नलगाउन निर्देशन दिएका छन् । दुईपांग्रे सवारी साधनले भाडा लिएर यात्रुहरु बोक्न नपाउने भन्दै प्रहरी प्रशासन र यातायात व्यवस्था विभागका अधिकारीहरुले आपत्ति जनाइरहेका बेला प्रधानमन्त्री ओलीले यो कार्यमा अवरोध नगर्न निर्देशन दिएका हुन्...

जापानका विदेशमन्त्री तारो कोनो नेपालको दुई दिने औपचारिक भ्रमणका लागि आज नेपाल आउँदै

२५ पुस, काठमाडौं । जापानका विदेशमन्त्री तारो कोनो नेपालको दुई दिने औपचारिक भ्रमणका लागि आज नेपाल आउँदै छन् । परराष्ट्र मन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवालीको निमन्त्रणामा विदेशमन्त्री कोनो बुधबार अपराह्न नेपाल आउन लागेका हुन् । परराष्ट्र मन्त्रालयले जापानी विदेश मन्त्री कोनो १८ सदस्यीय प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्दै आज नेपाल...

त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्ज परिसरभित्र एक वृद्धले आत्महत्या गरे

काठमाडौँ, २४ मङ्सिर (रासस) ः त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्ज परिसरभित्र एक वृद्धले आत्महत्या गरेका छन् । काठमाडौँ महानगरपालिका–३ धारामार्ग बस्ने ७६ वर्षीय कृष्णबहादुर बोहराले आइतबार साँझ झुण्डिएर आत्महत्या गरेका हुन् । महानगरीय प्रहरी वृत्त महाराजगञ्जका प्रमुख एवं प्रहरी नायब उपरीक्षक फणीन्द्र प्रसार्इंले अस्पतालभित्रको गणेशमानसिंह नाक, कान,...

निर्मला पन्तको हत्यारा सार्वजनिककाे माग गर्दै देशका सबै ठाउँबाट नागरिक अभियान सशक्त

कञ्चनपुरकी १३ वर्षिय निर्मला पन्तको हत्यारा सार्वजनिककाे माग गर्दै देशका सबै ठाउँबाट नागरिक अभियान सशक्त बन्दै गएको छ । अभियानकर्ताहरुले निर्मलाका लागि न्याय माग्दै सोमबार इटहरीमा समेत पोस्टर टासेका छन। एमआरआर इटहरीका अभियानकर्ताले ‘सरकार भेटियाे न्याय भेटिएन’ लेखिएका पोस्टर इटहरीको मुख्य चोक चोकमा टासेका थिए।...

सरकारले काठमाडौं उपत्यकामा चल्ने सवारी साधनमा आजबाट ४ दिन जोर–बिजोर प्रणाली लागू गरे

१३ मंसिर, काठमाडौं । सरकारले काठमाडौं उपत्यकामा चल्ने सवारी साधनमा आजबाट ४ दिन जोर–बिजोर प्रणाली लागू गरेको छ । मंसिर १४ देखि १७ गतेसम्म काठमाडौंमा हुने एसिया प्यासिफिक समिटलाई व्यवस्थित गर्न जोर–बिजोर प्रणाली लागू गर्न लागिएको हो । युनिभर्सल पिस फेडेरेसनको आयोजनामा मंसिर १४ देखि १७...

नेकां नेता अर्जुननरसिंह केसीले प्रम केपीओली जंगबहादुर,स्टालिन र हिटलर बन्ने प्रवृत्तितर्फ उन्मुख रहेको आरोप लगाए

कात्तिक, काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका नेता अर्जुननरसिंह केसीले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली जंगबहादुर, स्टालिन र हिटलर बन्ने प्रवृत्तितर्फ उन्मुख रहेको आरोप लगाएका छन् । शुक्रबार रिपोर्टस क्लबमा आयोजित साक्षातकारमा उनले प्रधानमन्त्रीमा शक्तिको उन्माद देखिएको र जंगबहादुर बन्न बन्ने तिब्र आकांक्षा देखिएको बताएका हुन् । ‘प्रधानमन्त्रीले काम...