संस्कृति/धर्म

अब १३ दिने मृत्यु सस्कार हट्दै मृत्यु ३ दिनमै


ललितपुर : नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान र जन सास्कृतिक प्रतिष्ठान नेपालको सयुक्त तत्वाधानमा आयोजित मृत्यु सस्कार सुधारका सम्भावना बिषयक विचार गोष्ठीमा धार्मिक क्षेत्रले परिबर्तित परिवेश , सामाजिक अवस्था, धार्मिक स्थितिमा आएको परिबर्तनलाई विचार गर्दै हिन्दु धर्ममा रहेको १३ दिने मृत्यु सस्कारलाई सुधार गर्दै कम्तिमा ३ दिन र बढीमा ५ दिनमा मृत्यु सस्कार सम्पन्न गर्नु पर्नेमा जॊड दिएका छन् / छोरा छोरी बिदेशमा रहने सामाजिक समस्या,१३ दिनसम्म नुन नखाई क्रिया बस्दा क्रिया बस्नेको नै मृत्यु भएको घटना, मृत्यु सस्कारमा रहेर बिकृति न्यूनीकरण गर्नुपर्ने, बैज्ञानिक तथा स्वास्थको दृष्टिकोणबाट पनि लामो दिनसम्म क्रिया बस्नु उपुक्त नभएकाले नया दृष्टिबाट समाजले सोच्नु पर्ने धारणा व्यक्त गरे /

मौर्य्र बंश पतनपछि इसापुर्ब १८५ तिर भार्गबले लेखेको मनुस्म्रितिमा गैडाको मासु प्रयोग गर्न हुने लेखिएको र यस भन्दा अघि ब्रामणले मृत्यु सस्कारमा क्रियामा बस्दा खसी काटेर भोज खाने प्रचलन रहेकोमा पछि सुधार गर्दै मासुमा बर्जित गरिएको जानकारी दिईयो / बरखी बस्दा सेतो लुगा लगाउने प्रचलन चिनिया बुध्दिष्टबाट नेपाली हिन्दुले सिकेर प्रयोगमा ल्याएको, स्वस्थ मानिसले मात्र क्रिया बस्ने हो भनी शास्त्रमा  उल्लेख भएको जानकारी दिईयो /

कार्यक्रममा दर्सनसास्त्री डा. बिष्णु प्रभातले मायावर जुगमा यस्तो व्यवस्था नभएको र त्यस बेला जाडो ठाउमा शबलाई काटेर चरालाई खुवाउने गरिएको, जमिन पर्याप्त भएको बिचको क्षेत्रका मानिसले सब गाडने प्रचलन रहेको र गर्मि क्षेत्रका मानिसले शब गन्हाउहुने र वरिपरि क्षेत्रको दुर्गन्धित हुने हुनाले जलाउने गरिएको जानकारी दिए / उनले मृत्यु सस्कारमा सुधार गर्दा पुरोहितको पेसा नै संकटमा पर्ने बाहेक अन्य बिमति नरहेको चर्चा गरे / अर्का विद्वान मोदनाथ प्रश्रितले १३ दिने मृत्यु सस्कार स्वास्थको दृष्टिकॊणले पनि सुधार गरि ३ दिन देखि ५ दिनमा सकिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरे ? उनले थपे – एकथरी मानिसले काजक्रिया गर्दै नगरेको, अर्को थरीले बहिस्कार गर्ने तथा कतिपयले सेतो लुगाको सत्ता खरानी रंगको लुगा लगाउने वा बरखी फुकाल्ने प्रचलन बढ्दै गएकोछ / त्यसैले रुढीगत ढंगले अघि बढने होइन कि समय सापेक्ष  सुधार गर्नु पर्छ / डा. जगमान गुरुङ समाजमा देखिएका विकृतिलाई सुधार गर्नुपर्नेमा जॊड दिदै तर क्रिया मान्ने नमान्ने स्वत्रण व्यक्तिलाई दिनुपर्ने विचार ब्यक्त गरे /

विद्वान संस्कृतविद भिक्टर प्रधानले २००७ सालदेखि २०६६ सम्म नेपालमा मृत्यु सस्कारमा सुधार गर्नुपर्नेमा विभिन्न समयमा परिबर्तन तथा सुधारको पक्षमा आवाज उठाउनुका साथै छलफल निरन्तर चलिरहेको बताए / कार्यक्रम प्रस्तोता डा. प्रेम खत्री र शंकर प्रसाद पोखरेलले शास्त्रीय आधार परम्परागत लॊप हुने अवस्थाबाट जोगाउन नया युवा पिढीलाई कार्य बोझका बीच जोगाई राख्न मृत्यु सस्कारमा सरलीकरण गर्नुपर्ने बताए / उनले किरात,राई,तामांग,तथा लामाले मृत्यु सस्कारमा सुधार गरि ३ दिनमा झारेको, थारु जातिको पूर्वदेखि पश्चिमसम्म फरक फरक रहेको, पश्चिममा फारसी जस्तै मृतकको शबलाई काटेर चरालाई खुवाउने प्रचलन रहेको भन्दै समय सापक्ष  रुपान्तरण र परिबर्तनको खाचो रहेको बताए / नेपाल प्रज्ञा प्रतिस्थानका कुलपति गंगा प्रसाद उप्रती आफ्नो सस्थाले सस्कृतिले सिर्जना गरेको मर्म नाघन खोजेको होइन भन्दै सस्कारलाई समय अनुरुप जिबनसंग जोड्दै अध्याबधि गर्न यो बिषय छलफलमा ल्याएको बताए / उनले प्रज्ञाप्रतिस्थानले सस्कारको संकलन गरि पाचौ भाग सम्म प्रकाशमा ल्याइसकेको जानकारी दिए / कृष्ण गोपाल श्रेष्ठ ‘फसी” साभार नयाबाटो /

बिहि, फाल्गुन १०, २०७४ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

उत्तरप्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथ जनकपुरधाम आए

२६ मंसिर, धनुषा । उत्तरप्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथ जनकपुरधाम आएका छन् । विवाह पञ्चमी महोत्सवमा मुख्य अतिथिको रुपमा आदित्यनाथ जनकपुरधाम आएका हुन् । निजी विमान चढेर जनकपुर विमानस्थलमा ओर्लिएका आदित्यनाथ त्यहाँबाट सीधै जानकी मन्दिरमा गएका थिए । जानकी मन्दिरमा उनले पूजा गरेका छन् । विमानस्थलमा प्रदेश २...

नेपाल संवत् ११३९ देशभर विविध कार्यक्रम

कात्तिक, काठमाडौं । नेपाल संवत् ११३९ आज देशभर विविध कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ । यस संवतलाई हाल नेवार समुदायले नयाँ वर्षका रुपमा मनाउने गरेका छन् । राष्टिय विभूति शङ्खधर साख्वाले विसं ९३७ ९इसं ८८०० मा गरीब जनताको ऋणमोचन गरी नेपाल संवत्को शुरुवात गरेका थिए । नेपाल संवतले...

संस्कृत भाषा देवभाषा वा देववाणी

  संस्कृत भाषा नेपाली देवनागरिक लगायत समस्त भारतीय उपमहाद्वीपका भाषाहरूकाे जननी हाे / विश्वकाे सबभन्दा प्राचीन भाषा हाे। ‘संस्कृत’शब्दकाे शाब्दिक अर्थ परिपूर्ण भाषा हाे । संस्कृत भाषा  पूर्णतया वैज्ञानिक तथा सक्षम भाषा हाे। संस्कृत भाषाकाे व्याकरणले विश्वभरिका भाषा विशेषज्ञहरूकाे ध्यानाकर्षण गरेकाे छ। यसकाे व्याकरणलार्इ देखेर नै अन्य भाषाहरूका...

सिएनएनको संसारका ५० मीठो पेयपदार्थको सूची ‘नेवा: ऐला’

अमेरिकी सञ्चार संस्था ‘सिएनएन’ ले संसारका ५० मीठो पेयपदार्थको सूची निकालेको थियो। नेपालको एउटा पेय सूचीको ४१ औं स्थानमा थियो। त्यो हो, ‘नेवाः ऐला’। अर्थात्, रक्सी। उक्त रक्सी वर्णन गर्दै सिएनएनले भनेको छ, ‘कोदो वा चामलबाट बनाइने रक्सीको गन्ध नाकले थाहा पाइहाल्छ। यो पिउँदा घाँटीमा एकैछिन पोले...

सोह्र श्राद्ध

हरेक वर्ष शारदीय नवरात्र प्रारम्भ हुनुअघि आश्विन कृष्ण पक्षलाई पितृपक्ष वा सामान्य बोलीचालीको भाषामा सोह्र श्राद्ध भनिन्छ/ सोह्र श्राद्ध भाद्र शुक्लपक्ष पूर्णिमाबाट सुरु हुन्छ र असोज कृष्णपक्ष औंसीमा समाप्त हुन्छ ।श्राद्धको सीधा अर्थ हो आफ्ना पूर्वजहरूप्रति श्रद्धा । शास्त्रले भनेको छ- ‘श्रद्धया इदम् श्राद्धम्’ अर्थात् पितृहरूका  निमित्त श्रद्धापूर्वक गरिने...

“थारू समुदायको महान पर्व अटवारी”

थारू समुदायमा थारू पुरूषले निराधार वर्तबसि मनाईने पर्व अटवारी पश्चिम तराई दाङ, बाँके, बर्दिया, सुर्खेत, कैलाली, कञ्चनपुर र अहिले काठमाडौंमा बस्ने थारू समुदायमा यति बेला उल्लासमय  छ । अाइतबार दाजुभाइ व्रत मात्रै बसेनन् दिदिबहिनिहरू लाई दिने अग्रासन (कोसेली) समेत छुट्याए । सोमबार दिदिबहिनिहरूले माईतबाट अाउने...