इतिहास

हलालगाउँ र नालाछापमा गरि तीनवटा चट्टानमा नेपालकाे पहिलो चट्टान अभिलेख


खुल्ला अाकाश मुनिकाे खुल्ला संग्रहालय। नेपालकाे पहिलो चट्टान अभिलेख भक्तपुर जिल्लाकाे हलालगाउँ र नालाछापमा गरि तीनवटा चट्टानमा एक राज्यका एउटै शासकका मात्रै नभएर अन्य राज्यका धेरै शासक र अन्यले राख्न लगाएका समेत गरि अनेक कालका धेरै चट्टान अभिलेख रहेका छन्।ठुलो ढुङ्गामा कुँदिएका सबै (६वटा) चट्टान अभिलेखहरु भक्तपुर राज्यतर्फका छन्।ठुलो ढुङ्गा भएको इलाकालाई तात्कालिक समयमा ‘चसदाेल’ भनिन्थ्यो भन्ने कुरा यश अभिलेखबाट जानिन्छ। ठुलाे ढुङ्गाकाे भूपतीन्द्र मल्लको ने.सं. ८३५काे चट्टानअभिलेख र उनकै साेहि मितिकाे नालाछापकाे ठुलो ढुङ्गाकाे चट्टान अभिलेखकाे व्यहाेरा उस्तै छ।एउटै व्यहाेरा परेका यी दुई स्थानका चट्टानअभिलेखहरुमा उनले अाफ्ना पिता जितामित्र मल्लकाे नाममा ढुङ्गे मन्दिर बनाउनका लागि ढुङ्गा ढुवानीकाे काम अारम्भ गरेको कुरा कुँदाउन लाएका छन्।ढुङ्गे मन्दिरलाई नेपाल भाषामा “लाेँह देग” भनिन्छ ।ठुलो ढुङ्गा चट्टानका हात्ती ,घाेडा सिंह र जुधिरहेका साँढेले त्यसबेलाकाे धार्मिक साँस्कृतिक जीवन लगाएत शासकीय शानकाे सानाे झलक पनि प्रस्तुत गर्छ।खासगरी जुधिरहेका साँढेले लिच्छविकालिन लाेकजीवनमा निकै लाेकप्रिय रहेको गाेयुद्ध उत्सवलाई पनि संझाएकाे छ।
वासुकी ढुङ्गाकाे ने.सं.७५७काे चट्टानअभिलेखमा यज्ञ र नयाँ यन्त्र स्थापनासम्बन्धि कुरा अाएकाे छ।तर त्यसपछिकाे समय भक्तपुरका लागि प्रतिकुल बन्दै गयाे।जगज्याेतिर्मल्लपछि उनका छाेरा नरेशमल्ल राजा भए।कमजोर प्रकृतिका नरेशमल्ललाई कान्तिपुरका प्रताप मल्लले यिनको राज्यमा अाक्रमण गरि थर्काउन ,तर्साउन बाँकी राखेनन्।
भक्तपुरका राजा जगत्प्रकाश मल्लले ललितपुरका राजा श्रीनिवास मल्लशीत मिलेर ने.सं.७७८श्रावण ६गते कान्तिपुरमा अाक्रमण गर्याे।तर त्यसकाे भाेलिपल्टै कान्तिपुरका राजा प्रताप मल्लले श्रीनिवास मल्ललाई अाफ्नाे पक्षमा मिलाई कान्तिपुर र ललितपुरकाे संयुक्त सैन्यले भक्तपुरमा श्रावण १०गते अाक्रमण गरि यहाँका गढि,बस्ती/बस्ती गाउँ किल्ला सर गर्दै नालाभेक पनि कब्जा गर्न पुगे।वासुकी ढुङ्गाकाे प्रताप मल्लकाे ने.सं.७७८काे अभिलेखले यहाँ नीर यहि कुरा स्मरण गराएको छ।साे अभिलेख उनले नालाभेक कब्जामा लिएको ७ महिना पछि राख्न लगाएको हाे।अाफ्नाे राज्यको सीमाइलाका निर्धारण नै याे चट्टान अभिलेखकाे अव्यक्त मुल अाशय थियो ।याे अाशयकाे सबैले सहजै खुट्याउन सकिने निशान याे वासुकी ढुङ्गा चट्टान थियो ।समग्रमा प्रताप मल्लले भक्तपुरलाई देखाउन खाेजेकाे व्यक्त अव्यक्त अाशय पनि यहि थियो ।
याे सम्पूर्ण कुरा मेरा अादरणिय गुरु प्रा.डा पुरुषाेत्तमलाेचन श्रेष्ठ काे चट्टान अभिलेख र अन्य सम्पदा नामक ग्रन्थमा लेखिएको छ।वहाँले यस भेकमा रहेका सम्पूर्ण चट्टान अभिलेखकाे अध्ययन अनुसन्धान गरेर २०६७सालमा पुस्तक तयार पार्नुभयाे।
अहिले याे ठाउँ सुनसान छ।केहिसमय अगाडि ठुलो ढुङ्गा चट्टान अभिलेखका वरिपरि काँडेतारले बारेर संरक्षण गरेको जस्तो मात्रै गरिएको थियो ।कसले कति बजेट पारेर याे काम गरेकोहाे थाहै भएन तर अहिले फेरि याे जस्ताको त्यस्तै भइसक्याे बारेका तार अनि पिल्लर सबै उखेलेर फालिएको छ।साँझ पख चुराेट गाँजा खाएर बस्नेहरु काे अखडानै भएको छ।यि अभिलेखहरुकाे संरक्षणकालागि भनेरै विभिन्न व्यक्ति हरुले बजेट सम्म ल्याउनु भएको भन्ने कुरा धेरै पटक सुनियाे तर हाम्रो देशको महत्त्व बाेकेकाे अतिनै दुर्लभ चट्टान अभिलेख बिस्तारै अब चट्टानमा मात्रै सिमित हाेला जस्तो भैसकेको छ।ढुङ्गामा लेखिएका अभिलेखहरु सबै मेटिने अवस्थामा पुगिसकेका छन्।हाम्रो चागुनारायण नगरपालिका वडा नम्बर ९मा पर्ने याे अभिलेख अनि अाईतबारे सामुदायिक वनमा रहेका ४वटा एेतिहासिक गढि हरु संरक्षणकाे पर्खाइमा बसेका छन।हामीले यस्ता एेतिहासिक महत्त्वबाेकेका सम्पदाहरुकाे बेलैमा संरक्षण गर्न सके भावि पुस्ताले पनि यसको महत्त्व बुझ्ने थिए।याे ठाउँलाई पर्यटकीय गन्तव्यस्थलकाे रुपमा विकसित गर्न सकेमा हाम्रो यस भेकका एेतिहासिक पुरातात्त्विक सम्पदा लगाएत यस भेककाे विविध पक्षको विकासमा समेत टेवा पुग्ने कुरामा कुनै शंका छैन हाम्रो गाउँमा पत्ता लागेका यी सम्पदाहरुलाई विश्व सम्पदा सुचीमा सुचीकृत गर्न सकेमा अझ धेरै वेश हाेला।

बिहि, असार २१, २०७५ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

जडीबुटी व्यवसायमा गुणस्तर र एकरुपता कायम गर्न सामूहिक व्यापार चिह्न (कलेक्टिभ ट्रेडमार्क) प्रयोग

काठमाडौं–जडीबुटी व्यवसायमा गुणस्तर र एकरुपता कायम गर्न सामूहिक व्यापार चिह्न (कलेक्टिभ ट्रेडमार्क) प्रयोग गर्न निर्देशिका (आचारसंहिता) बन्ने भएको छ । निर्देशिका बनेपछि जडीबुटी व्यवसायीले संयुक्त टे«डमार्क प्रयोग गर्न बाटो खुल्नेछ । सामूहिक ट्रेडमार्क प्रयोग गर्न व्यवसायीले उद्योग विभागमा प्रस्ताव पेस गरिसकेका छन् । विभागले सामूहिक व्यापार...

पनौती लायकुमा १५औं शताब्दी तिरको विश्वास गरिएको ढुङ्गे शौचालय भेतिए

पनौती लायकुमा १५औं शताब्दी तिरको विश्वास गरिएको ढुङ्गे शौचालय भेतिएको छ । हालसम्म मध्यकाल वा सो भन्दा अगाडीको शौचकर्मको बारेमा अध्ययन भएको छैन। उपत्यकाका उत्तर मध्यकालका दरवार र शहर भित्र ढलको व्यवस्था पनि रहेको हुन्थ्यो । तर शौचको लागि मल्लराजाहरुले पनि राणाजीहरुले जस्तो कोप्रा प्रयोग...

विनाशकारी भूकम्पबाट ध्वस्त धरहरा पुनर्निर्माणको निर्माण कम्पनी आज छनोट हुने

असार, काठमाडौं । ०७२ वैशाख १२ को विनाशकारी भूकम्पबाट ध्वस्त धरहरा पुनर्निर्माणको निर्माण कम्पनी आज छनोट हुने भएको छ । बहुप्रतिक्षित धरहरा पुनर्निर्माणका लागि राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले गत वैशाख ३० गते बोलपत्र (टेन्डर) आह्वान गरेको थियो । दिउँसो दुई बजेपछि टेन्डर खोलिने प्राधिकरणले जनाएको छ ।   धरहरा...

मन्दिरको हरेक टुडालमा किन कुदिन्छ अस्लिल यौनजन्य कला ? यस्तो छ रहस्य

सबैको कौतुहलताको जवाफ पढ्नुहोस तपाई मन्दिरतिर जाँदा माथि तिर आँखा लगाउनु भएको छ ? लगाउनुभएको छ भने नेपाली शैलीका मन्दिरमा गारोको भागबाट ४५ डिग्रीको कोणमा छाना अड्याउन एक विशेष काठको प्रयोग नदेख्ने कुरै भएन । त्यसैलाई टुडाल भनिन्छ |तर, टुडालमा जे देख्नुहुन्छ त्यसले भने तपाईलाई...

अर्धनग्न भैंसी नचाउने बेश्यालय महोत्सवहरु बन्द गरौ, बरु राजस्व असुल्ने देहव्यापार खोलौ

देशमा अचेल महोत्सवको चटारो बढेको छ । तिनै सिजनेवल महोत्सवहरुमा प्रस्तुति दिने देशका नग्न गहनाहरुको चर्चा पनि खुबै चलेको छ । जिउ डाल हेर्दा नत चट्टक मिलेको छ, बरु नाङ्गा भैंसी जस्तै देखिन्छन । गायको स्वर सुन्दा नत सुरिलो मनमोहक बनाउ छ, बरु बगेर्नो भैंसी कराएको...

पाँच वर्षकी निहिरा बज्राचार्य पाटनको नयाँ कुमारीमा चयन

 माघ, ललितपुर । पाँच वर्षकी निहिरा बज्राचार्य पाटनको नयाँ कुमारीमा चयन भएकी छन् ।   सोमबार रत्नकर महावीहार, पाटनमा प्रतिस्पर्धाबाटै नयाँ कुमारी चयन गरिएको हो । प्रतिस्पर्धामा बज्राचार्य परिवारका पाँच बालिका सहभागी थिए । कुमारी छनोट गर्दा आँखा, दाँत मिले नमिलेको, अनुहारमा कुनै खत भए नभएको हेरिन्छ ।...