इतिहास

तीज पर्व र नाला भगवतीमा घुइचो


हिन्दु नारीहरूले मनाउने एउटा महत्त्वपूर्ण चाड तीज हो । भनिन्छ, आद्य शक्ति भगवानशिवकी अर्धाङ्गीनी हिमालय पुत्री पार्वतीले भगवान शिवको स्वास्थ्य तथा शरीरमा कुनै वाधा उत्पन्न नहोस् भनेर पहिलो वत्र राखेकि थिईन् त्यो दिन यहि हरितालिका तिजको दिन थियो त्यसै दिन आजसम्म पनि यो पर्व मनाउदै आएका छन् ।यो चाड भाद्र शुक्ल द्वीतिया देखि पञ्चमी सम्म ४ दिन मनाइन्छ । तीजमा भगवान शिवको आराधना गरिनुका साथै नाचगान मनोरञ्जन समेत गर्ने गरिन्छ । नेपाली हिन्दू महिलाहरूद्वारा स्वतन्त्र र आनन्दमय रूपमा मनाइने तीज अन्य धर्म र जातजातिका नेपाली महिलाहरूले पनि हर्षोल्लासका साथ मनाउन थालेका छन् ।

तिजको एक दिन अगाडी बाबु आमा,दाजुभाइले  छोरी/चेलीलाई घरमा गई लिएर आउने वा बोलाएर मीठा-मीठा परिकार खुवाउने तथा मनका भावना एवम् सुखदुख साटासाट गरी एउटै ठाउँमा खाने-बस्ने चलन छ । यस दिन विशेष महत्वकासाथ दर खाने गरिन्छ । यहि दर खाने दिनबाट नै तिज पर्वको आरम्भ भएको मानिन्छ  तर  हिजो आज शहरिया महिला दिदी बहिनीहरु तथा नारीको समुहहरुले एक महिना अगाडी देखि दर खाने आयोजना गर्न थालेका छन्।  आधुनिकता सँगसँगै यसमा खाइने परिकारमा परिवर्तन आउँदै गएको छ । सामान्यतया दर मध्यरात १२ बजेअघि खाने चलन बसिसकेको छ । भोलिपल्ट तिजको दिन दिनभर पानीसम्म पनि नखाई बस्नुपर्ने भएकोले दर खाने दिन राती ढील्लासम्म बसेर पेटभरी खाने प्रचलन बसेको हो ।

धार्मिक ग्रन्थ अनुसार राजा हिमालयले आफ्नी छोरी पार्वतीको कन्यादान सँग गरिदिने वचन पार्वतीलाई मन नपरे पछि आफूले मन पराएको वर पाउन जङ्गल गएर शिवको तपस्या गर्न थालिन् । पार्वतीले तपस्या गरेको एक सय वर्ष पूरा भइ सक्दा पनि आफूले गरेको तपस्याको फल नपाउँदा एक दिन उनले शिव लिङ्गको स्थापना गरी पानी पनि नपिईकन निराहार व्रत बस्न बसिन् । यसरी पार्वतीको कठोर व्रतको कारण शिवजी प्रकट भई ‘चिताएको कुरा पुगोस्’ भनी आशिर्वाद दिए पछि शिव पार्वतीको विवाह हुन पुग्यो । त्यो दिन भाद्र शुक्ल तृतीयाको दिन थियो । पार्वती बरदान पाएको सोही तिथीदेखि हिन्दू नारीहरूले यस दिनलाई उत्सवका रूपमा मनाउन थाले र यो तीजको रूपमा मनाउने चलन पौराणिक कालदेखि चल्दै आएको मानिन्छ।महिलाहरूलाई पराइघरको विभिन्न जिम्मेवारी, तनाव, साथै माइतीको सम्झनाको लागि यो पर्वको ठूलो भूमिका रहेको छ । तीजमा विवाहिता महिलाहरू आफ्ना पतिको दीर्घायुको कामना गर्दै व्रत बसी नाचगान र मनोरञ्जन गर्छन् भने अविवाहिता सुयोग्य वरको आशा राखी व्रत बस्छन् । ब्रतको समयमा महिलाहरूले तीजको ब्रतकथा सुन्ने र समापनमा पूजा लगाई ब्राह्मणब्राह्मणीहरूलाई दान दक्षिणा गर्ने चलन रहेको छ। उग्रचण्डी नाला भगवतीमा साह्रे घुइचो लाग्दछ गित गाउने , नाच्ने र मादल ठोक्नेको गीतमा घम्सा घम्सी हुन्छन। पुराना पुराना लोक भाका देखि नयाँ नयाँ गीतहरु निकै चाख दिई स्वारमा स्वार मिलाएर गाउने र नाच्ने गरिन्छ।  हिजोआज नाला भगवती लगाएत शुभ चामुण्डा , महेस्वारी स्थानमा समेत नाच गान गर्दछन।

पंचमीको दिनमा ३६५ वटा दतिवनका डाँठ टाेकेर खोलामा बगाउनु, माटो र गोबरले शरीरका सबै अंगहरू सुद्ध गर्नु, चाल्नीमा गनौती (गनिएका तिलचामल र जौ) राखेर माथिबाट पानी खन्याई छानिएको पानीले नुहायर सप्तऋषीको पूजा पुजा गर्दछन।  पुजा गरेपछि महिलाहरू पूर्णरूपमा सुद्ध हुन्छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ। ३६५ वटा दतिवन दिनकाे एउटा ३६५ दिनसम्म टाेकेर तीजमा पञ्चमीको दिन खाेलामा बगायाे भने पनि रजस्वला हुँदाकाे समयमा भएकाे पापबाट माेक्ष भइने पनि विश्वाश छ।  जे होस् यस पर्वले नारीहरुको पाप पनि नास हुने , स्वतन्त्र तथा हषिर्त भएर घर बाहिर नाच गान पनि गर्न पाइने र नारि भित्रको उकुस मुकुस सबै बेदना , थिचो मिचो ,अन्याय अत्याचार बिरुध्द गीतको माध्यम बात ब्यक्त गर्ने हुँदा यो पर्वको आफ्नै खाले छुट्टै महत्व बोकेको छ। यस पर्वलाई हामीले जोगाइ राख्नु पर्दछ। यस भित्र आएका विसंगति र समाजले पचाउन नसक्ने सबै तत्वहरुलाई हटाउदै जानु नै उचित हुनेछ।

 

बुध, भदौ २७, २०७५ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

अनामणि बंशावलीको आवश्यकता

नेपालमा पाइएको बंशावलीहरु मध्ये गोपाल बंशावली सबैभन्दा पुरानो बंशावली हो । यो बंशावलीमा नेपालमा सबैभन्दा पहिले राजतन्त्र स्थापना गर्ने नेपजातीको बंशावलीको रुपमा लिएको छ । नेपाली इतिहासमा गोपालकाल र महिषपालकाल पछि मात्र किँरातकाल शुरु भएको मानिन्छ । गोपालकालको प्रमाणको रुपमा “गोपालराज बंशावली” लाई लिइने गरिएको...

आज नालामा सिन्दुर जात्रा भब्य रुपमा मनाउंदै

आज नाला प्राचिन शहरमा महालक्ष्मीको तेस्रो दिनको जात्रा हुदैछ/ आजको दिन मुख्य जात्राको दिनको रुपमा लिइन्छ/आजको दिनमा अथवा  बैशाख शुक्लपक्षको चतुर्थिको दिन नालाबासीलाइ हिदुम्ब राक्षसबाट मुक्त गरेको विजय उत्सवको रुपमा लिने गरिन्छ/नाला लागन टोलमा रहेको महालक्ष्मीको मुर्तिलाई रथमा राखी नालाशहर परिक्रमा गरिन्छ/ठाउं  ठाउंमा सिन्दुर एक...

नाला ब्याङ्ग ढुंगाको किम्बदन्ती

वास्तबमा किम्बदन्तीहरु ईतिहास होइनन तर पनि इतिहासलाई थप पुष्टि र प्रमाण जुत्ताउने आधार बनिदिन्छ /किम्बदन्तीहरु रोचकता ,उत्सुकता ,साछी र जन विश्वासलाई मन जित्ने खालको हुन्छ /कुनै कुनै किम्बदन्तीहरु बिज्ञानसंग निकै नाजिकता भएता पनि कुनै पत्याउन नै गाह्रो खालको हुन्छ /कुनै  किम्बदन्तीहरुले लोक संस्कृति नै जन्माएको हुन्छ...

श्री माधव नारायण स्वस्थानी पुरानो श्रीखण्ड मुर्ति नालाको रहेछ

१. छगु पुलांगु धापुकाथं माधव नारायण द्यो या सियागु मुर्ति खुयाहगु ख: अले लिपा थ्व मुर्ति चना वंगुलिं ढलौट यागु दयाका पलिस्था यागु ख:/ थौं कन्य पुज्याना वयाच्वंगु मुर्ति ३० से.मि.धिक सा उकिया तौल २ के.जी.दु /द्यो या ल्युने रिखाय च्वया तगु वाक्य कथं थ्व मुर्ति...

नालामा भजन गाउँदा सबै भन्दा पहिलो गाउनु पर्ने भजन गीत “श्रित कमला कुच मण्डल”

मलाई बच्चामा करिब करिब यो भजन कण्ठ थियो /हाल मैले बिर्सी सके /यो गीत बारे मैले मेरो बुबालाई सोध्ने गर्थे /बुबाले देबी देउताको भजन हो भन्ने कुरा गर्नु हुन्थो / बच्चा देखि यो गीत कसले रचना गर्यो / किन यो गीत पहिला गाउनु पर्ने /यस गीतको भाब...

सडक खन्दा सिक्का भेटिन थालेपछि बर्दियामा अच्चम भए

सडक खन्दा सिक्का भेटिन थालेपछि बर्दियामा अच्चम भएको छ । बर्दियाको बारबर्दिया नगरपालिका–६ सोनपुरदेखि जोगनपुरसम्म सडक खन्ने क्रममा चाँदी र तामाका सिक्का फेला परेको छ । प्रहरी नायब उपरीक्षक मदनजित महराले माटोको घैंटोमा राखिएको ५४ मिलिग्राम बराबरको पाँच थान चाँदीका सिक्का र सात केजी दुई सय...