समिक्षा

थोरै बेरमा धेरैवटा राम्रा कुरा

-—तिलकप्रसाद लुइटेल


गोसाइँकुण्ड महिमा कोषकाव्य डा. सत्यराज थपलिया अगाडिको आवरणमा लेखिएका यी अक्षरले क्रमशः कृतिको नाम, विधा र स्रष्टालाई सूचित गर्दछन् । अक्षरमा यति नै लेखिएपछि गाताभरि गोसाइँकुण्डको चित्र छ । राम्रो कागज र रङ राम्ररी संयोजन गरिएको हुनाले आकर्षक देखिन्छ । पछिल्लोतिर गातामा रचनाकारको फोटो, परिचय छ । त्यसभन्दा मुनि लेखकका प्रकाशित दस कृतिको नामावली एकतर्फ छन् भने अर्कातर्फ प्रकाशोन्मुख कृति दसवटाको नामावली छ । आवरणबाहेक आदिदेखि अन्तसम्ममा पृष्ठ सङ्ख्या ३२ रहेको यस पुस्तकमा ‘‘भन्नैपर्ने मेरा केही कुराहरु’’ शीर्षकमा कृतिकारको मन्तव्य छ । मन्तव्यमा यो पुस्तक लेखिसकेर पनि धेरै वर्षपछि मात्रै छापिएछ भन्ने कुराले विशेष ध्यानाकृष्ट गराएको । गौरी पब्लिक रिलेसन एन पब्लिकेशनका अध्यक्षले लेखेको प्रकाशकीयमा रचनाकारको व्यक्तित्वका विषयमा बताइएको छ । त्यहाँ उल्लेख भएका गुणहरु उहाँमा पक्कै छन् ।

उहाँ साँच्चै नै सन्तहृदयका व्यक्तित्व हुनुहुन्छ । कोषकाव्यको विषय गोसाइँकुण्ड नै हो । ‘सूर्याश्वैर्मसजस्ततः सगुरवः शार्दूलविक्रीडितम्’ भन्ने नियमअनुसार सुरुदेखि लगातार ११३ श्लोक शार्दूलविक्रीडित छन्दमा ११३ श्लोकहरु छन् । सबै श्लोकहरुले आआफ्ना जिम्मेदारीको अर्थ वहन गरेकै छन् । पाठकले पढ्दा कुनै पनि श्लोक छोड्न सकिने छैनन् तर प्रत्येकलाई लेखेर साध्य हुँदैन । विशेष घत लागेका श्लोकहरुको सङ्केत गर्नुपर्दा श्लोक ६, १३, १६ मा नीतिशास्त्रको प्रभावकारी प्रस्तुति छ भने श्लोक ७ र २० मा राजनीतिका विविध पाटाको प्रस्तुति छ । आपद् परेपछि मान्छे धर्मको भाकल गर्छ अनि आपद् टरेपछि मैमत्ता बन्छ । श्लोक १५ मा मानिसको यस्तो अनौठो स्वभावलाई सामु ल्याइएको छ ।

रमाइलो प्राकृतिक छटाको दृश्यावलोकन गर्दै गोसाइँकुण्डतिर गएझैँ गरी सरासर पढ्दै जाँदा म ३६ र ३७ श्लोकमा पुगेँ । साझेदारीमा पीडित हुने सज्जनको हालत भगवान् शिवको देख्ता गोसाइँकुण्डको बाटामा भएको रमाइलोले अचम्म पारेझैँ लाग्यो । प्रस्तुति वास्तवमा अनौठो छ । श्लोक ४२ मा पुगेपछि वेत्रावती नदीको उत्पत्तिको इतिहास खुलेको छ । नेपालका सबै नदी र प्रत्येक ठाउँमा रहेका तीर्थस्थलहरुको यस्तै इतिहास पाइन्छ र प्रत्येक स्थानको धार्मिक तथा वैज्ञानिक महत्त्व पनि उत्तिकै रहेको छ । श्लोक ६० मा पुग्दा यस पुण्यभूमिमा पूजित देवताहरु र यहाँ रहेका गणदेवताहरुको उल्लेख छ । ६५ औँ श्लोकमा पुग्दा त्यस भूमिमा रहेका जलमा औषधि तत्व रहेको छ भन्ने कुरालाई प्रमाणित गरेको इतिहास छ । श्लोक ६७ मा मदिराले सर्वनाश गराउँछ भन्ने चेतनायुक्त इतिहास रहेको छ । त्यसै गरी ७४ औँ श्लोकमा पुग्दा भगवान् शिवका वाचक नामहरु धेरैवटा पाइन्छन् ।

हाम्रा धर्मशास्त्रले धार्मिक व्रत आचरणको पालन गर्दा अथवा देवीदेवता विशेषको ध्यान आराधना आदि गर्दा अथवा स्थान विशेषको दर्शन वा तीर्थ विशेषको सेवन गर्नाले जीवनभरिका अथवा कैयौँ जन्मका सबै पाप नाश हुन्छन् भन्ने गरेको शास्त्रहरुमा पाइन्छ । त्यही धर्म निर्वाह गरेझैँ श्लोक ८२ मा देखिन्छ । जस्तै पातकी पनि भैरवकुण्ड स्नान गर्ने बित्तिकै मुक्त भई कैलास पुग्छन् भन्दा पातकी बढ्लान् कि ? श्लोक ८८ मा दिइएको तीर्थहरुको अनुमानित सङ्ख्या सबैका लागि स्मरण योग्य छ । धर्मप्रति श्रद्धा भएका मानिस खाने कुरा र अन्य आवश्यक वस्तुको कस्तो व्यवस्था गरेर जान्छन् भन्ने क्रमशः श्लोक ९२ र ९४ मा बताइएको छ । यसबाट अब जानेहरुलाई दिग्दर्शन हुन्छ । श्लोक ९६ मा आवश्यक वस्तुको व्यवस्था नगर्दा पाइने दुःख हुने नैतिक शिक्षाका साथै जीवनदर्शन पनि छ । गोसाइँकुण्ड कताबाट कसरी जाने भनेर श्लोक ९८ मा बाटो निर्देश गरिएको छ भने श्लोक १०० मा पुगेपछि त्यहाँ केही व्यवस्था र केही अव्यवस्था पनि छ भन्ने कुराले सचेत गराइएको छ । अग्लो ठाउँमा प्राकृतिक र वैज्ञानिक दृष्टिले असुविधा हुने कुरा श्लोक १०३ मा प्रस्ट पारिएको छ । श्लोक १०४ मा तीर्थयात्रीलाई सचेत गराउने उद्देश्यले संसारमा पैसाको महत्वमाथि प्रकाश पारिएको छ । श्लोक १०५ भने धनको सदुपयोग कसरी हुन्छ भन्ने कुराको चर्चा भएको छ र त्यस ठाउँमा पुग्दा लेक लाग्यो भने उपचार कस्तो गर्नुपर्छ भन्ने विषयमा श्लोक १०६ मा जानकारी पाइन्छ ।

गोसाइँकुण्डको दर्शन कतिपटक गर्नु भन्ने शास्त्रीय निर्देश छ भन्ने विषयमा श्लोक ११२ मा बताइएको छ । श्लोक ११३ ले कविले विनयपूर्वक ‘यदक्षरं पदं भ्रष्टं मात्राहीनं’ भन्दै, भुलचुकमा क्षमा प्रार्थी हुँदै काव्यको कथ्य विषयलाई बिट मारेको पाइन्छ । त्यसपछिका श्लोक ११४ र ११५ ‘ननमयय युतेयं मालिनी भोगिलोकैः’ लक्षण भएको मालिनी छन्दमा छन् । यिनमा गोसाइँकुण्ड पुगिसक्ता आउने आनन्दको चर्चा गरी काव्यलाई विराम दिइएको छ । यसरी जम्मा ११५ श्लोकहरु पुस्तकमा समावेश छन् । ५० मिनेको एक बैठानमा पढ्दै माथि उल्लेख गरेका श्लोकहरुमा चिह्न लगाउने काम सकियो । पठनका क्रममा गोसाइँकुण्डको यात्रा गर्दै छु भन्ने भान परेकै थियो । अन्तमा पुस्तकको रचनाकाल २०४३।६।१५ लहरेपौवा, रसुवा भनी लेखिएको हुनाले त्यस समयमा कविले गोसाइँकुण्डको यात्रा गर्नुभएछ भन्ने लाग्यो । यस पुस्तकको लोकार्पण आधुनिक साहित्य परिषदले २०७५ मंसिर १ गतेका दिन गरेको हो । त्यस समयमा उक्त साहित्य परिषदले मंसिर १, २ र ३ गरी तीन दिने साहित्य उत्सव भव्यताका साथ मनाएको कुरा स्मरणीय छ ।

शुक्र, मंसिर १४, २०७५ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

अनामणिका चम्ल्याहा बाल कृति

बाल साहित्य विषय उठान कुराकानीमा साह्रै नरम, लगनशीलताका पक्षमा कछुवा जस्तो बिस्तारै अघि बढिरहने नजानिँदो साहित्यिक व्यक्तित्वको नाम हो – रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठ । पुख्र्यौली घर काभ्रेपलाञ्चोकको नालालाई मनबन्धकीमा राखेर उहाँ बसिरहनु भएको छ काठमाडौँस्थित गोङ््गबुँको टोखा नगरपालिकामा । सडकको धुलो र कसिङ््गरले ढाकिराखेका साना ठुला सबै आकार...

“हिरासतका दिन”भित्र सरसर्ती पस्दा

कवि रसुवालीको पछिलो प्रकाशित कृतिको नाम हो हिरासतका दिन । आफ्नो जीवनको महत्वपूर्ण समय हिरासतमा बिताउनु पर्दाको अनिभुतिलाई यस कृतिमा सजाउनु भएको छ ।  यस कृतिलाई रातो हिमाल द्वौ मासिकबाट प्रकाशित भएको हो । स्मार्ट साइजको आकर्षक वेट लेस पेपरमा छापिएको उक्त पुस्तकको मुल्य २५०/-रहेको...

“तँ” उपन्यास भित्र खोतल्दा

याे उपन्यास दश भागमा विभाजन गरिएकाे छ भाग एकमा उपन्यासकार स्वयंम याैटा पात्र हुनुहुन्छ साथै अर्काे मुख्य पात्र या तँ का जन्मदाताका रुपमा एक जना भुतपूर्व सिडियाे लाई खडा गर्नु भएकाे छ जुन पात्रकै घरमा उहाँले आफ्नो व्यवसाय संचालन गर्नु भएकाे रहेछ तसर्थ उहाँ घर...

अक्षरमार्ग सिर्जना समूहको चौथो श्रृङ्खला

अक्षरमार्ग सिर्जना समूहले चौमासिक रूपमा संचालन गर्दै आएको सिर्जनालयको चौथो श्रृङ्खलामा रेखाकवि टंक साम्बाहाम्फे, कवि तारा के.सी. र मुक्तककार मीलन समीर सुनिएका छन् । लामो समयदेखि साहित्यको कविता विधामा कलम चलाउँदै रेखा कवितालाई स्थापित बनाउन सक्रिय हुँदै आएका आएका रेखाकवि टंक साम्बाहाम्फेले समसामयिक विषयका आधा दर्जन...

गाविस/जिबिस खारेज, नयाँ संरचनामा आफ्नो ठेगाना खोज अनलाइन खोलेर हेर्नुहोस् खोजअनलाइनलाई पुस्तक प्राप्ति-१ / एक सुर्य ,अनेक आलोक

पुस्तकको नाम : एक सुर्य ,अनेक आलोक विधा : समिक्षा पुस्तकको लेखक : भीमप्रसाद काफ्ले प्रकाशक : जनमत प्रकाशन,बनेपा संस्करण : पहिलो पुस्तकको मुल्य :  ७५०/-  संस्थागत १०००/- आवारण : पूर्णराम तुलाधर मुद्राक : न्यू पनौती प्रिन्तिंग प्रेस कम्प्युटर सेटिंग: पृष्ठ संख्या : ५६०+८ पृष्ठ पुस्तकको साइज :  डिमाइज ISBN NO.: 9789937897280 रचना संख्या : खण्ड-१...

तारा के.सी.को कवितासङ्ग्रह प्रिय छोरीमाथि अन्तरक्रियात्मक समीक्षा

काठमाडौँ, जेठ ३ गते । कवि तथा साहित्यकार तारा के.सी.को कवितासङ्ग्रह प्रिय छोरीमाथि अन्तरक्रियात्मक समीक्षा गरिएको छ । कार्यक्रममा ताराको भर्खरै प्रकाशन भएको चौथो कवितासङ्ग्रह ‘प्रिय छोरी’ को अन्तरक्रियात्मक कार्यक्रम राखेर सङ्ग्रहभित्रका कविताहरूको बारेमा बहस गरिएको हो । त्यस अवसरमा कविता के हो ? कविताको बनोट,...