परको कुरा संस्कृति/धर्म

नालामा गठे मुगल चह्रे


नेपाल विविध सांस्कृतिक महत्व बोकेको मुलुक हो ।यहाँ विभिन्न समुदायहरुका आ–आफ्नै संस्कृति रहेका छन्  । नेपालमा रहेका बिभिन्न समुदाय मध्य साँस्कृतिक रुपले अत्यन्त धनी समुदाय हो नेवार समुदाय । यस समुदायको महत्वपूर्ण पर्व मध्य गठे मुंगल पर्व पनि एक हो । यो पर्व हरेक बर्षको साउन कृष्ण चतुर्दशीका दिन मनाइने गर्दछ । गठे मंगललाई घन्टाकर्ण चतुर्दशी पनि भनिन्छ । दुष्टात्मा र भूतप्रेत पन्छाउन घरमा सफा सुग्घर गरेर घन्टाकर्ण दहन गर्ने चलन छ । उक्त दिन दिनभर ठड्याइएको छवालीबाट निर्मित गठेमंगललाई घाम अस्ताएपछि बोकेर नदी वा पोखरीमा लगेर जलाएर विसर्जन गरिन्छ ।

परापूर्वकालमा नास्तिक व्यक्तिले ‘भगवानको नाम सुन्न नपरोस्” भनी कानमा घन्टा झुन्ड्याएको र उसको आतंकले धेरैलाई अप्ठ्यारो परेकाले उसलाइ साउन कृष्ण चतुर्दशीका दिन दहन गरिएको कथन छ । खेतमा काम गर्न बिशेष गरि बर्षमा धान रोप्ने बेलामा निकै शक्तिको आवश्यकता पर्दछ सो शक्ति प्राप्त गर्न घंताकर्णलाइ आव्ह्वान गरिन्छ ।घंताकर्णको शक्तिले नै असारको समयमा काम गर्न र जे खाए पनि पच्छ भन्ने जन बिश्वास रहेको पाइन्छ । नेवार समुदायमा धान रोप्ने बेलामा आमन्त्रण गरिएको शक्ति धान रोप्न सकेपछि पन्छाउन यो पर्व मनाउने गरिन्छ ।

ऐतिहासिक किंवदन्ती अनुसार एक जना तान्त्रिकले भ्यागुताको रुप धारण गरेर दुवै कानमा घन्टाहरु झुण्ड्याएर मानिसहरुलाई खादै हिड्ने गरेको राक्षसलाइ छल गरेर हिलोमा धसाएर सबैले ढुंगामुडा गरेर मारेको र राक्षसको त्रासबाट मुक्त गरिएको विश्वास गरिन्छ ।

नालामा साँझपख टोल टोलका ससाना केटाकेटीहरु आआफ्नो टोलको प्रत्यकको घरमा गई “धुँ या मबिउ पे भौ“र “छवाली मबिउ पे भौ “भनेर छवाली मागेर आआफ्नो टोलको दोबाटोमा जम्मा पर्दछन । बुढा पाकाहरु सांझतिर आएर गठा मुगल बनाउञ्छ्न ।  पुरानो नाग्लो अथवा ठुलो कर्कलोको पातमा गठे मुगलको अनुहार बनाइन्छ ।गठे मुगल बनाई सके पछि प्रत्यक घरबाट दुइ मुठा छवाली बालेर भान्छा कोठा र अन्य कोठाहरुमा भुत प्रेत भागोस् भनेर घुमाएर ल्याउछ । घर अगाडिको कुमारीअथवा पिखालखुमा समेत घुमाएको हुन्छ  । त्यो दुइ मुठा छवलिमा कर्कलो, सिस्नो,आरुको बोटको हाँगा, धुँ स्वाँ,भुइँ स्वाँ,च्वाकं र बाकं राखेर बालेको हुन्छ जसको कारणले पट ट आवाज आउनुको साथै एक किसिम्मको वासना आउँछ । यसरी टोलका सबै घरहरुबाट निस्की सके पछि दुइ जनाले गथे मुगल बोकेर आआफ्नो टोलको खोला वा पोखरीमा सेलाउन लैजान्छ ।पछि पछी आआफ्नो घरबाट निकालेको त्यो दुइ मुठा छवाली बालेर “धुँ या मबिउ पे भौ“भन्दै लैजान्छ । सम्बन्धित स्थानमा पुगेपछि आगो लगाएर सेलाउँछ ।त्यतिखेर जथाभाबी फोहोर गालि पनि गर्दछ ।सेलाई सकेपछि मुख धोएर वा नुहाएर आ आफ्ना घरमा फर्किन्छ ।

यस पर्वमा केटाकेटी देखि बुढापाकाहरु समेतलाई खुब मनोरंजन दिन्छ। छवालिमा बिभिन्न जडिबुटी राख्नुको कारण र त्यो जथाभावी बोल्नुको कारण बारे थप अनुसन्धान गर्नु निकै आवश्यक छ।  काठमाडौँमा गथे मंगल नर्कट को बनाइ मान्छेलाई नै भुत बनाइ पैसा माग्ने चलन रहेको छ ।

 

 

बिहि, साउन १६, २०७६ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

‘भ्रमण’ भन्ने वित्तिकै घुम्ने काम वा घुमाई भन्ने बुझिन्छ । मानिस स्वभावैले एकै स्थानमा बस्न चाहाँदैन । परिवर्तनको अपेक्षा हरबखत गरिरहन्छ । कुनै नयाँ स्थानमा गएर नयाँ नयाँ अनुभवहरु सँगाल्ने र ती अनुभवहरु आफ्ना साथीभाइ परिवारका सदस्यहरुलाई बाँड्ने उत्कण्ठा हरपल बोकिरहेको हुन्छ मानिसले । कुनै...

जनैपूर्णिमाका केही झलकहरु

आज श्रावण शुल्क पूर्णिमा अर्थात जनै पूर्णिमा । यस दिनलाई रक्षाबन्धन र ऋषि तर्पणी पर्व पनि भन्ने गरिन्छ । यस हिन्दू धर्माबलम्बीहरुको तागाधारी समुदायले बिहानै पोखरी, ताल, तलाउ, नदी र कुण्डमा गई गाईको गोबर, खरानी, दत्तिउन, र सप्तमृत्तिका लगाएर स्नान गर्दछन् । यसलाई...

नालामा गुँला पर्व

गुँला नेपाल सम्वतको नवौं महिनामा मनाइने भएकाले यसलाई गुँला भनिएको हो । नेपाल भाषामा ‘गुँ’ को अर्थ नौ र ‘ला’ को अर्थ महिना हुने गर्छ । नेपाल संवतको  गुँलाथ्व पारुदेखि ञलाथ्व पारुसम्म एक महिना गुँला पर्व मनाइन्छ । यस महिनाका पक्षहरूलाई गुँलाथ्व र गुँलागा भन्ने गरिन्छ। यो...

नेपाल हृदयरोग निवारण प्रतिष्ठान नाला उपशाखा तदर्थ समितिको बिशेष कार्यक्रम सम्पन्न

श्रावण ७ गते / उग्रचण्डी भगवती मन्दिर  नाला लागंटोल परिसरमा रहेको देवानन्द सत्तलमा नेपाल हृदयरोग निवारण प्रतिष्ठान काभ्रे शाखा,नाला उपशाखा तदर्थ समितिको अनुशिक्षण,आजीवन सदस्यताको प्रमाण र धडकन स्मारिका बितरण समारोहका साथै प्रत्यक सहभागीको रक्तचाप नाप्ने,तौल लिने,उचाई नाप्ने र कम्मर नाप्ने कार्यक्रम स’सम्पन्न भएको छ /...

चन्द्र ग्रहण लागेको बेला के गर्ने, के नगर्ने (भिडिओ सहित )

सबै ग्रहहरु निरन्तर आफ्नो दिशा र गतिमा घुमिरहेका हुन्छन् । यही क्रममा जब चन्द्रमा र पृथ्वीको बीचमा राहु र केतु आइपुग्छ, त्यसको कालो धब्बा पृथ्वीमा पर्छ । ग्रहहरुको यस अवस्थितिलाई हामी खण्डग्रास चन्द्रग्रहण भन्छौं । खण्डग्रास चन्द्रग्रहणमा के गर्ने, के नगर्ने भन्ने कुरा गर्दा कतिपयलाई यो...

महाकाव्य “बसन्तपल्लव” भित्र नालाको चर्चा

पूर्णप्रकाश नेपाल “यात्री” भोजपुर कटुन्जेमा बि.सं १९९१ मा जन्मनु भएको हो। उहा भोजपुरमा जन्मिएता पनि बिराटनगर हुदै काठमान्डौ कपनमा बसाई सरे। यात्री एक बहुआयामिक नेपाली साहित्यिक प्रतिभा हुन् । उनले कबिता काब्य,उपन्यास,निबन्ध-नियात्रा र खोज अनुसन्धानमा धेरै समय बिताए। उहाका कबिता काब्यहरुमा  वर्णाश्रम धर्म (खण्डकाव्य २००९)...