संस्कृति/धर्म

नालामा गठे मुगल चह्रे

-रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठ ,नाला,बनेपा -४,काभ्रे


नेपाल विविध सांस्कृतिक महत्व बोकेको मुलुक हो ।यहाँ विभिन्न समुदायहरुका आ–आफ्नै संस्कृति रहेका छन्  । नेपालमा रहेका बिभिन्न समुदाय मध्य साँस्कृतिक रुपले अत्यन्त धनी समुदाय हो नेवार समुदाय । यस समुदायको महत्वपूर्ण पर्व मध्य गठे मुंगल पर्व पनि एक हो । यो पर्व हरेक बर्षको साउन कृष्ण चतुर्दशीका दिन मनाइने गर्दछ । गठे मंगललाई घन्टाकर्ण चतुर्दशी पनि भनिन्छ । दुष्टात्मा र भूतप्रेत पन्छाउन घरमा सफा सुग्घर गरेर घन्टाकर्ण दहन गर्ने चलन छ । उक्त दिन दिनभर ठड्याइएको छवालीबाट निर्मित गठेमंगललाई घाम अस्ताएपछि बोकेर नदी वा पोखरीमा लगेर जलाएर विसर्जन गरिन्छ ।

परापूर्वकालमा नास्तिक व्यक्तिले ‘भगवानको नाम सुन्न नपरोस्” भनी कानमा घन्टा झुन्ड्याएको र उसको आतंकले धेरैलाई अप्ठ्यारो परेकाले उसलाइ साउन कृष्ण चतुर्दशीका दिन दहन गरिएको कथन छ । खेतमा काम गर्न बिशेष गरि बर्षमा धान रोप्ने बेलामा निकै शक्तिको आवश्यकता पर्दछ सो शक्ति प्राप्त गर्न घंताकर्णलाइ आव्ह्वान गरिन्छ ।घंताकर्णको शक्तिले नै असारको समयमा काम गर्न र जे खाए पनि पच्छ भन्ने जन बिश्वास रहेको पाइन्छ । नेवार समुदायमा धान रोप्ने बेलामा आमन्त्रण गरिएको शक्ति धान रोप्न सकेपछि पन्छाउन यो पर्व मनाउने गरिन्छ ।

ऐतिहासिक किंवदन्ती अनुसार एक जना तान्त्रिकले भ्यागुताको रुप धारण गरेर दुवै कानमा घन्टाहरु झुण्ड्याएर मानिसहरुलाई खादै हिड्ने गरेको राक्षसलाइ छल गरेर हिलोमा धसाएर सबैले ढुंगामुडा गरेर मारेको र राक्षसको त्रासबाट मुक्त गरिएको विश्वास गरिन्छ ।

नालामा साँझपख टोल टोलका ससाना केटाकेटीहरु आआफ्नो टोलको प्रत्यकको घरमा गई “धुँ या मबिउ पे भौ“र “छवाली मबिउ पे भौ “भनेर छवाली मागेर आआफ्नो टोलको दोबाटोमा जम्मा पर्दछन । बुढा पाकाहरु सांझतिर आएर गठा मुगल बनाउञ्छ्न ।  पुरानो नाग्लो अथवा ठुलो कर्कलोको पातमा गठे मुगलको अनुहार बनाइन्छ ।गठे मुगल बनाई सके पछि प्रत्यक घरबाट दुइ मुठा छवाली बालेर भान्छा कोठा र अन्य कोठाहरुमा भुत प्रेत भागोस् भनेर घुमाएर ल्याउछ । घर अगाडिको कुमारीअथवा पिखालखुमा समेत घुमाएको हुन्छ  । त्यो दुइ मुठा छवलिमा कर्कलो, सिस्नो,आरुको बोटको हाँगा, धुँ स्वाँ,भुइँ स्वाँ,च्वाकं र बाकं राखेर बालेको हुन्छ जसको कारणले पट ट आवाज आउनुको साथै एक किसिम्मको वासना आउँछ । यसरी टोलका सबै घरहरुबाट निस्की सके पछि दुइ जनाले गथे मुगल बोकेर आआफ्नो टोलको खोला वा पोखरीमा सेलाउन लैजान्छ ।पछि पछी आआफ्नो घरबाट निकालेको त्यो दुइ मुठा छवाली बालेर “धुँ या मबिउ पे भौ“भन्दै लैजान्छ । सम्बन्धित स्थानमा पुगेपछि आगो लगाएर सेलाउँछ ।त्यतिखेर जथाभाबी फोहोर गालि पनि गर्दछ ।सेलाई सकेपछि मुख धोएर वा नुहाएर आ आफ्ना घरमा फर्किन्छ ।

यस पर्वमा केटाकेटी देखि बुढापाकाहरु समेतलाई खुब मनोरंजन दिन्छ। छवालिमा बिभिन्न जडिबुटी राख्नुको कारण र त्यो जथाभावी बोल्नुको कारण बारे थप अनुसन्धान गर्नु निकै आवश्यक छ।  काठमाडौँमा गथे मंगल नर्कट को बनाइ मान्छेलाई नै भुत बनाइ पैसा माग्ने चलन रहेको छ ।

 

 

बिहि, साउन १६, २०७६ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

टुसालस्थित ऋषिकेश्वरदेखि नाैलिन भद्रकालीसम्म माधव नारायणकाे कलश यात्रा

काठमाडाैँ । नेवाः समाजमा प्रचलित परम्परागत माधव नारायण व्रत समापन गरिएकाे छ । माघ एक महिनासम्म हुने कठिन ब्रतपछि कलश यात्रा गर्दै अाज समापन गरिएकाे हाे । यसै क्रममा काठमाडाैँ, बुढानिलकण्ठ नगरपालिका, वडा नम्बर १३ अन्तर्गत टुसालस्थित ऋषेश्वर महादेवस्थानदेखि चुनिखेल, तुप्या हुँदै नाैलिन भद्रकालीसम्मकाे यात्रा...

वृद्धभत्ता जम्मा गरेर धर्मशाला निर्माणमा गर्ने ८५ वर्षीय हजुर बुवालाई सम्मान

सरकारले दिएको वृद्धभत्ता कुन काममा खर्च हुन्छ ? आफ्नो उपचारमा, घरायसी वा व्यक्तिगत काममा। तर मुगुमा एक व्यक्तिले वृद्धभत्ता जम्मा गरेर गाउँमा धर्मशाला बनाउन थालेका छन्। सरकारले सामाजिक सुरक्षाबापत मासिक उपलब्ध गराउँदै आएको रकम जम्मा गरेर मुगुम कार्मारोङ गाउँपालिका–९ पापुगाउँका ८५ वर्षीय जयखर ऐडी धर्मशाला निर्माणमा...

नालामा हरेक घर घरमा तुलसीको पुजा गरि मनाइन्छ

 हिन्दु धर्म अनुसार आषाढ शुक्ल एकादशीको दिन क्षीर सागरमा सुतेका भगवान् विष्णु कात्तिक शुक्ल एकादशीका दिन उठ्ने भएकाले यस दिनलाई हरिबोधनी एकादशी भनिएको हो। यसै दिन भगवान् विष्णुको तुलसीरूपी लक्ष्मीसँग विवाह भएको मान्यताका आधारमा तुलसी विवाह पनि गरिदिने चलन रहेको छ। भगवान् विष्णुको प्रतीकका रूपमा...

टोकियो कोउतोकु स्थित दान्चीहलमा म्ह पुजा सम्पन्न

टोकियो / जापानमा क्रियाशिल संस्था नेवाः अन्तर्राष्ट्रिय फोरम जापानले गत शनिवार नेपाल सम्वत ११४० शुभकामना आदनप्रधान तथा सामुहिक म्ह पूजा कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ । टोकियो कोउतोकु स्थित दान्चीहलमा सम्पन्न यस कार्यक्रमा नेवार मात्र नभएर अन्य जातको लगायत जापानीहरूको पनि सहभागी रहेको थियो । कार्यक्रमको...

छठ पर्वको दोस्रो दिन शुक्रबार खरना मनाइँदै

छठ पर्वको दोस्रो दिन शुक्रबार खरना मनाइँदै छ । आजको दिन साँझ चामल, सक्खर र दुध मिलाएर बनाएको खीर प्रसादको रुपमा ग्रहण गरी खरना मनाइने गरिन्छ । दिनभर उपवास बसेका ब्रतालुले साँझ नियम निष्ठाका साथ खिर बनाएर आफू ग्रहण गर्नुको साथै घरपरिवारका सदस्यलाई खान दिने गर्छन्...

नालामा चाड पर्वमा सामुहिक राँगो काट्ने चलन हराउदै

ऐतिहासिक तथा प्राचीन नगरी उग्रचण्डी नालामा पहिले पहिले हरेक चाडपर्वमा टोलै पिच्छे सानो वा ठुलो राँगो काट्ने चलन थियो /हिजो आज मासु पसल खुले पछि बिस्तारै हराउँदै गैरहेको छ /शुध्द ,स्वस्थ र सफा राँगोको मासु साँच्चिकै खाने हो भने यो नै हाम्रा पुर्खाले प्रतिपादन गरेको...