संस्कृति/धर्म

नाला उग्रचण्डी भगवती मन्दिरका कलात्मक पांच तोरणहरु

-रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठ ,नाला,बनेपा -४,काभ्रे


नेपाली शैलीका मन्दिरलगायत विहार, पुराना दरबार, झ्याल ,द्यो छे आदि माथि राखिने अर्धचन्द्रकार या अर्धगोलाकार काठ या धातुको कलात्मक बस्तुलाई नै तोरण भनिन्छ।मन्दिरको भित्तामा टाँसिएको हुन्छ /मुनिको भाग पुरै टाँसिए पनि माथि गोलाकार भाग अलि अगाडी झुकिएको हुन्छ /यसलाई बिशेष किसिमको किल्ला र सिक्री प्रयोग गरेको हुन्छ /

तोरण कला नेवारी निर्माण शैलीका अभिन्न अंग हुन् ।तोरणले हाम्रा मन्दिर, बिहार, दरबार आदिलाई सजीवता ल्याएको हुन्छ / तोरण कला यथार्थमा स्थापत्य संस्कार र संस्कृतिको अभिन्न अवयव मानिआएका छन् ।  तोरण हिन्दु र  बौद्ध विहारहरू भेटिने भएर पनि यसको मर्मबोधि ज्ञानका अन्तर्य, रहस्य बोध हुनु आवश्यक छ ।तोरणले त्यस मन्दिर, स्तूप, विहारभित्रको  मूर्ति कुन मुद्रामा स्थापित छन्, त्यसको पूर्वजानकारी दिने वास्तुकलाका शैलीगत अभिव्यक्ति दिइरहेका हुन्छन /त्यसैले तोरण लाइ ध्यानको प्रतिक मानिन्छ /किनकी मन्दिरभित्र वा घर भित्रको मन्दिरका ईष्ट देवी वा गर्भ स्थानमा रहेको देबदेविहरुको स्पष्ट संग अंकित तोरण मा गरिरहेको हुन्छ /

नाला उग्रचण्डी भगवतीमा पाँच कलात्मक तोरण हरु रहेकाछन / मन्दिरको अगाडी तिन वटा रहेकाछन /जस मध्य दाँया र बाँया काठको रहेका छन् भने बिचमा पितलले बनेको तोरण छ /तोरंणको बीच भागमा महिषासुर मर्दिनी भगवती देवी को र दाँया बाँया चन्द र मुन्द्लाई नागपास ले बाँधेको मुर्ति अंकित छ /मूलद्वार अगाडि सुवर्ण मोलम्वायुक्त ठूलो र भव्य तोरण रहेको छ ।

यस तोरणमाबीच भागमा १२ हातहरु भएकी भगवतीको मुर्ति छ/धातु कै छत्र रहेको छ /सबै तोरणहरुमा गरुध्द्को दुइ खुट्टाहरुले दुवै तिर कलात्मक नागहरु समातेको माथि रहेको छ /मात्रिका गणहरु ,मकारहरु ,बादलका बुट्टाहरु कुँदिएका छन् /मन्दिरको मुख्य देवीको माथि र बाहिरि थाम भित्र पनि तोरण हरु रहेकाछन /यसरी उग्रचण्डी नाला भगवतीको मन्दिरमा जम्मा पांच वटा तोरण हरु रहेका छन्

वास्तबमा तोरण भनेकै पर्यायाबरणलाइ हाम्रा पुर्खाले आत्म सम्मान गरेको हो किनकी यसमा बिभिन्न जन्तुहरुलाई कुनै न कुनै स्थान दिएको हुन्छ /चाहे गरुड होस् चाहे नाग नै किन नहुन /त्यसै गरि रुख बोट बिरुवा ,बादल तथा गोही ,मकर हुनुका साथै देवी देवताहरु र तिनका बाहान हरु सजीव कुडिएका हुन्छन /नाला क्षेत्रमा करुणामय मन्दिर र चामुण्डा देवी मन्दिरमा पनि कलात्मक तोरण हरु देख्न सकिन्छ /

यस्ता तोरण हरु नालाको लायकु दरवार ,भगवती माइको द्यो छ्यॆ :,नारायण मन्दिर,र नाला पशुपति महादेवको मन्दिरमा पनि तोरण हरु हुनु पर्ने देखिन्छ /पटक पटक को भुकम्प तथा प्राचिन मन्दिर जिर्णोद्वार गर्ने क्रममा कालिगड अभाव ,काठको अभाव र आर्थिक कारणहरु ले नै तय ठाउको तोरण हरु लोप भएको हुनु पर्दछ किन कि त्यस ठाउँ हरुमा मुर्ति कलात्मक तर मन्दिरको ढांचा भने आधुनिक देखिन्छ /

 

 

 

बिहि, अशोज २, २०७६ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

नालामा चाड पर्वमा सामुहिक राँगो काट्ने चलन हराउदै

ऐतिहासिक तथा प्राचीन नगरी उग्रचण्डी नालामा पहिले पहिले हरेक चाडपर्वमा टोलै पिच्छे सानो वा ठुलो राँगो काट्ने चलन थियो /हिजो आज मासु पसल खुले पछि बिस्तारै हराउँदै गैरहेको छ /शुध्द ,स्वस्थ र सफा राँगोको मासु साँच्चिकै खाने हो भने यो नै हाम्रा पुर्खाले प्रतिपादन गरेको...

नाला करुणामयको प्रवेश द्वार ( गेट )

नाला एक प्राचीन ऐतिहासिक नगर हो /यस नगर वरपर थुपै ऐतिहासिक बिषय बस्तुहरु भए तापनि तिनीहरुको अध्ययन अनुसन्धान हुनसकेका छैनन /धेरै अध्ययन अनुसन्धानहरु उपत्यका केन्द्रित मात्र हुदै आएको छ /नाला शहरमा नेपालका चार प्रशिध्द भगवती मध्य एक उग्रचण्डी नाला भगवती र त्यसै गरि नेपालका चार...

नालालाई शुरक्षा गरिरहेका अष्टमातृकाहरु पुन निर्माणमा वडाले बिशेष जोड दिनु पर्ने

विश्वमा रहेका मानवले आ आफ्नै जाति वा समुदायको आफ्नै धार्मिक साँस्कृतिक रहेका हुन्छन /मानवले सबै भन्दा पहिले प्राकृतिक पुजा गर्न सिके त्यस पछि मात्र मातृ शक्तिको पुजा तथा आराधाना गर्न सिके /यसै क्रममा अष्ट मातृकाको प्रार्दुभाव भएको हुनु पर्दछ / ऋग्बेदमा स्वर्ग लोकमा सुर्य ,अन्तरिक्ष...

उग्रचण्डी नाला आफैमा एक खुल्ला संग्राहालय भए पनि संग्रहालय खोल्नु पर्ने

उग्रचण्डी नाला आफैमा एउटा सांस्कृतिक,प्राकृतिक र प्राचिन मानवको खुल्ला संग्रहालय हो / यस संग्रहालयमा मानव सभ्यताको राम्ररी अध्ययन गर्न सकिन्छ / यहाँ मल्ल कालिन अवशेष मात्र केही मात्रामा बाँकी छ भन्ने प्राचिन र किराँत कालिन अवशेष कथामा मात्र सुन्न सकिन्छ /ढुंगे युगको हातियारहरु यस क्षेत्रमा...

नाला भगवती मन्दिर अगाडिको शिला स्तम्भहरु मुनि रहेका ढुंगाका तीन कछुवाहरु

कछुवा पृथ्वीमा रहेका जीव हरु मध्य बढी बाँच्ने जीव मान्दै आएको छ / यो जीवलाई घस्रेर हिड्ने जीव अथवा सरीसृप बर्गमा राखिएको छ / यो जीव चिसो रगत भएको जीव हो / भनिन्छ हात्तीले कुल्चे पनि केही हुदैन /यस जीवको शुरक्षा भन्नु नै यस जीवको...

जनैपूर्णिमाका केही झलकहरु

आज श्रावण शुल्क पूर्णिमा अर्थात जनै पूर्णिमा । यस दिनलाई रक्षाबन्धन र ऋषि तर्पणी पर्व पनि भन्ने गरिन्छ । यस हिन्दू धर्माबलम्बीहरुको तागाधारी समुदायले बिहानै पोखरी, ताल, तलाउ, नदी र कुण्डमा गई गाईको गोबर, खरानी, दत्तिउन, र सप्तमृत्तिका लगाएर स्नान गर्दछन् । यसलाई...