जीवन र जगत

नेपालको बाटो समाउँदै जाडो छल्न कर्‍याङकुरुङहरु बसाइ सरे

-रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठ ,नाला,बनेपा-४,काभ्रे


नेपाली आकाशमा बिशेष गरि जाडोयाम शुरु हुनु अगाडी चिसो हावा चल्नु अगाडी बथानका बथान देखिने पन्छी हो कर्‍याङकुरुङ/यसलाई अङ्ग्रेजीमा डेमोसेल क्रेन (Demoiselle Crane) भनिन्छ । यो पन्छीहरू उडेको देखेर बुढा पाकाहरु चिसो अझै बढ्ने अनुमान गर्दछन् / यी कर्‍याङकुरुङहरु सारस प्रजातिमा पर्दछन /   यिनीहरु बथानका बथान कर्‍याङकुरुङको आवाजमा एक ठाऊबाट अर्को ठाउँ मा बसाइ सर्न नेपालको बाटो भएर उडेका हुन्छन /यो पन्छी धेरैमाथि बाट उड्न सक्छन / करिब ८ हजार मिटर माथि सम्म यिनीहरु उड्न सक्छन /यी फिरन्ते पन्छीहरू साइबेरियामा चिसो निकै बढेपछि जाडो छल्न   समुह समुहमा रूस र मंगोलियाको साइबेरियन क्षेत्रबाट उडेर  हावा चल्न सुरु हुनुअघि नै माथिल्लो मुस्ताङको आकाश छिचोल्दै भेरी नदी करिडोर भएर भारतको राजस्थान र गुजरातको केचन सिमसार क्षेत्रमा जाडो मौसम बिताउन पुग्छन्/ समुहमा यात्रा गरेको बेलामा केही गरि मौसम खराब अवस्थामा मात्र नेपालमा बास बस्छन नत्र यिनीहरु नेपालमा बस्दैनन / मौसम बिग्रे मात्रै माथिल्लो मुस्ताङ, कालीगण्डकी र भेरी करिडोरमा रोकिन्छन् र  सुधारको समय पर्खन्छन् /

अग्लो खुट्टा र लामो घाँटी हुने सारस प्रजातिका यी चरा खासगरी  सिमसारमा क्षेत्रमा बस्छन् । विश्वमा पाइने १५ प्रजातिका सारसमध्ये नेपालमा चार प्रजाति सारस पाइन्छ / कालो टाउके र सारस क्रेन नेपालमै गुँड लगाउने गर्दछन  / लक्ष्मण सारस र कर्‍याङकुरुङलाई उडेको मात्रै देख्न सकिन्छ / सारसको बिशेषता भनेकै प्रजनन् समयमा गरिने आकर्षक नृत्य हेर्न लायक को हुन्छ / बसाइँसराइका क्रममा माथि आकाशमा देखिनेहल्ला गरि उडेका सुन्दर समुह अत्यन्तै मनमोहक हुन्छ /यो पन्छिलाई भारतका किसानहरुले आफ्नो खेतबारीको हानि गर्ने किराहरु खाइदिने भएकोले खुब मन पराउञ्छ्न /नेपालमा खासगरी असोजको दोश्रो हप्तातिर मुस्ताङ्ग को आकाशमा हावा चल्नु आगाडी देखा पर्दछ /

क‍र्‍याङकुरुङ पन्छीहरू बिश्व भरिमा २ लाख ३० हजारदेखि २ लाख ६१ हजारसम्म रहेको अनुमान छ / नेपाल पन्छी संरक्षण संघको चार वर्षको मुस्ताङ अध्ययनअनुसार बर्सेनि करिब २० हजार क‍र्‍याङकुरुङ कालीगण्डकीको आकाश हुँदै यात्रा गर्छन् / यो चराको आगमनले त्यसक्षेत्रको सिमसारकोअवस्था राम्रो छ भन्ने सूचक दिन्छ /जाडो सुरु हुनुअघि मंगोलियादेखि उड्न सुरु गर्ने क‍र्‍याङकुरुङ चीन, तिब्बत, माथिल्लो मुस्ताङ, धौलागिरि र नीलगिरि चुचुरो नाघ्दै भारतको राजस्थानको किचनगाउँ र गुजरातको कचन बसाइ जाने गरेका छन् त्यस      क्षेत्रमा प्रजनन गरि आआफ्नो बच्चा सहित फर्कने बेलाको बथान सानो सानो संख्या लिएर उडेका हुन्छ / खासगरी क‍र्‍याङकुरुङ अफ्रिका, टर्कीको एटलास माउन्टेन, काजकिस्तान, चीन र रूसमा पाइन्छ /

उत्तरी ध्रुवमा हिमपातको सुरुवातसँगै क‍र्‍याङकुरुङ सारस बसाइ सर्द्छन /यिनीहरु हिउँदे आगन्तुक बटुवा पन्छी हुन्, जो  अनुकूल मौसम, सुरक्षित बासस्थान र चरनको खोजीमा बर्सेनि नेपालको बाटो हुँदै दक्षिणी मुलुक भारत र श्रीलंकातिर जाने गर्दछन् / यस  प्रजातिले सर्पहरूको संख्या नियन्त्रण गर्नुका साथै बालीनालीका कीरा र अन्य साना जीवहरूलाई खाइदिएर किसानलाई सघाएका हुन्छन् । सारसले बाघ र चितुवाजस्ता जनावरहरू नजिक आउन लागे कराएर जानकारी दिने गर्छन् /यस पन्छिबारे नेपालले बृस्तृत अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्नु पर्दछ /यस पंछिले रैथाने पन्छीमा के कस्तो प्रभाव पार्दछ /यसले नेपालि पन्छी जगत तथा इकोस्तम मा  के कस्तो प्रभाव पर्द्छ भने अध्ययन हुनु जरुरि छ /आगामी दिनहरुमा यसबारे अध्ययन तथा अनुसन्धान हुनु आजको आवश्यकता हो /

 

आइत, अशोज २६, २०७६ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...
Loading...

बाट अन्य

२ करोड ६७ लाख रुपैयाँसहित पक्राउ परेका ‘भीआईपी’ जुवाडेलाई अदालत लगियो

काठमाडौं– जुवा खालबाट शनिवार राति पक्राउ परेका २५ मध्ये ६ जना‘भीआइपी’ जुवाडेलाई अदालत लगिएको छ । आफूहरुलाई गैरकानूनी रुपमा थुनामा राखिएको दाबी गर्दै बन्दीप्रत्यक्षीकरणको रिट सर्वोच्चमा दायर गरेपछि त्यसको सुनुवाइका लागि उनीहरुलाई अदालत उपस्थित गराइएको हो । पक्राउ परेकामध्ये ६ जनाका आफन्तले उनीहरुलाई गैरकानूनी रुपमा प्रहरीले थुनेको भन्दै...

नदियाले चित्र बनाउनको लागि उनको स्तन प्रयोग गर्छिन्

एजेन्सी । नादिया म्याटिएभ्स्कायीया बेलारुसकी चित्रकार हुन् । उनले आफ्नै प्रयासले चित्रकला सिकेकी हुन् । अहिले उनी आफ्नो चित्रकलाको अनौठोशैलीले चर्चामा छिन् । यी युवती चित्र बनाउनको लागि उनको स्तन प्रयोग गर्छिन् । नदियाले कहिले पनि कुनै संस्थानमा गएर चित्रकला सिकिनन् । खासमा उनी पहिले संगीत उद्योगमा...

जापानका राजा अकिहितोले आज आफनो राजगद्धी त्याग गर्दै

बैशाख १७ – जापानका राजा अकिहितोले आज आफनो राजगद्धी त्याग गर्दैछन् । जापानको इम्पेरियल दरवारभित्र विभिन्न रितीरिवाज सम्पन्न भइसकेपछि अकिहितोले आफुले राजगद्धी त्याग गरेको घोषणा गर्नेछन् । योसंगै जापानको २०० सय बर्ष लामो इतिहासमा राजगद्धी त्याग्ने अकिहितो पहिलो राजा बन्नेछन् । उनले आफनो बढ्दो उमेर...

नारी दिवसको उपलक्षमा शैलीको कार्यक्रम

शैली साहित्य समाजले १०९ औं अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवसको उपलक्षमा नारी सम्बन्धी कविता, कथा, गीत र नृत्य कार्यक्रम आप्mनै प्राङ्गण बबरमहलमा सम्पन्न ग¥यो । साहित्यकार दिदीबहिनीहरूको उपस्थितिमा कार्यक्रम सम्पन्न भएको थियो । शैली साहित्य समाजको प्राङ्गणमा सबैभन्दा अगाडि प्रवेश गर्नुहुने कवि दुर्गा तिवारीलाई पूmलको गुच्छा दिएर...

नेपालमा चरा अवलोकनले पर्यटकीय क्षेत्रको लागि ठूलो सम्भावना

विश्वमा सन् २०१० को आँकडा अनुसार  ११ हजार ३३ प्रजातिका चराहरू पाइन्छन् । सन् २०१७ मा प्रकाशित ‘नेपाल्स नेशनल रेडलिष्ट अफ बर्डस’ मा भने नेपालमा जम्मा ८७८ प्रजातिका चरा पाइएको जानकारी छ । जुन संसारको ९ प्रतिशत हुन्छ । भौगोलिक विविधता भएको नेपालमा अनेक खालका जातजातिका चरा...

युवा पुस्तामा चर्चित निर्देशक हुन प्रकाशराज कार्की ।

लामो समयदेखि कला जगतमा रमाएका कार्कीको हालै एक तिजको गीत सुटिङ सप्पन्न भएको छ । अस्मिता धमला र मनिसा भट्टराईको स्वर रहेको गीतमा धुम 3कि नायिका एलिना रायमाझी र बिष्णु मगरको दमदार अभिनय देख्न सकिन्छ । यस गीतमा शुक्र लामाले नृत्य निर्देशन गरेका छ्न ।जसलाई...