नेवार समुदायमा दिगु पुजा गर्दा नभई नहुने फुल हो मु स्वाँ । यो फुल अनामनी परिवारले दिगु पुजा गर्दा पनि अनिवार्य चाहिन्छ । यो फुल हामीले उमार्नु हुदैन ।ज्यापू समुदायको एक जातीले खेती गर्द्छन । “मु स्वाँ,” मार्जोरम फूल वर्गसँग सम्बन्धित, एक औषधीय जडीबुटी र ज्यादै वास्नादार फुल हो जुन अन्य जडीबुटीहरू जस्तै रोजमेरी र तुलसी जस्तै एउटै परिवारमा पर्दछ। संस्कृतमा कुथरा (कुठरा) को रूपमा पनि चिनिन्छ, यसको शाब्दिक अनुवादले केन्द्रीय फूल अथवा फुलहरुको राजाको अर्थले बुझाउँछ। नेवा समुदाय भित्र, मु स्वाँको एक अद्वितीय महत्त्व छ, जुन चढाउँदा कुल देवताहरूलाई प्रसन्न हुने र आशीर्वाद दिने, पुर्खाहरु प्रसन्न हुने जन विश्वास छ। परम्परागत रूपमा मुनिकार समुदायद्वारा खेती गरिएको हुनाले मुनिकार स्वाँ बाट नै मु स्वाँ भएको हो । यो अवलोकितेश्वर, सेतो मच्छिन्द्रनाथ , रातो मच्छिन्द्रनाथ भवान द्यो आदि देवताहरुलाई पनि मनपर्ने फूलको रूपमा लिइन्छ । यसको सुखद सुगन्ध बाहेक, मु स्वाँमा औषधीय फाइदाहरू छन्, जुन दाग, एलर्जी, घाउ र काट्ने जस्ता विभिन्न रोगहरूको उपचारको लागि प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रातभर पानीमा भिजाइन्छ, र उक्त घोल वा पेस्ट प्रभावित क्षेत्रहरूमा लगाइन्छ। मु स्वाँ नेवार समुदाय मात्र होइन नेपाल बाहिर पनि धेरै वर्ष अघिदेखी प्रचलित थियो । प्राचीन ग्रीक र रोमन संस्कृतिहरूमा सुखी विवाहको प्रतीकको रुपमा मु स्वाँ लाई लिने गरिन्थ्यो । यसको महत्वको बाबजुद पनि, यो फूल अपेक्षाकृत अज्ञात र अरु समुदायहरुमा खासै जानकारी छैन । काठमाडौं, पाटन र भक्तपुरमा दिगु पुजा तथा अवलोकितेश्वरको जात्राको समयमा मुनिकार किसानहरूले मात्र यसलाई बेच्छन् ।दिगु पुजामा भए सम्म ताजा नभए सुकेको फुललाई पनि पुजामा प्रयोग गर्दछ्न । दिगु पुजा कार्यक्रममा यस फुलको सानो टुक्रा राखेर फुल प्रसाद दिइन्छ ।
