अथर्व परिशिष्ट

- रत्न प्रसाद अनामणि श्रेष्ठ ,नाला बनेपा -४ ,काभ्रे


यो ग्रन्थ अथर्ववेदसँग सम्बन्धित एक महत्त्वपूर्ण सहायक ग्रन्थ हो। वेदका मूल मन्त्र तथा संहिताको अध्ययन र प्रयोगलाई स्पष्ट पार्न तथा दैनिक एवं विशेष कर्मकाण्डहरू सम्पन्न गर्न सहयोग पुर्‍याउने उद्देश्यले यसको रचना गरिएको हो।

​अथर्व परिशिष्ट कुनै एउटै लेखक वा निश्चित कालखण्डमा रचिएको ग्रन्थ होइन। यसमा साना-ठूला गरी ७४ भन्दा बढी परिशिष्ट (पूरक अध्याय) हरू रहेका छन्। यो मुख्यतया मन्त्र, ज्योतिष, कर्मकाण्ड र दैनिक जीवनका नियमहरूसँग सम्बन्धित छ।

यस ग्रन्थमा शान्तिकर्म, पौष्टिककर्म, गृहप्रवेश, विवाह, तथा विभिन्न प्रकारका यज्ञ र बलि विधानबारे विस्तृत वर्णन छ।
ग्रह-नक्षत्रको फल, सूर्य र चन्द्र ग्रहणका प्रभाव, भूकम्प तथा उल्कापात जस्ता प्राकृतिक घटना (उत्पात) को फल र समाधानका उपायहरू प्रस्तुत गरिएका छन्।
राजाको अभिषेक, युद्धमा विजय प्राप्तिका लागि गरिने अनुष्ठान, शत्रु नाशनका उपाय र राजाको रक्षा सम्बन्धी विधिहरू बताइएको छ।
रोग निवारणका लागि प्रयोग गरिने मन्त्र, मणिक धारण (रत्न/जडीबुटी धारण) र तान्त्रिक/अभिचारिक कर्मका नियमहरू समेटिएका छन्।

​अथर्व परिशिष्टको रचना समय निश्चित नभए तापनि विद्वान्‌हरूका अनुसार यसको निर्माण ईशापूर्व ५० देखि ४०० ईस्वी को बीचमा भएको मानिन्छ। यसका केही भागहरू उत्तर-वैदिक कालका हुन् भने कतिपय भागहरू पछिल्लो समय (गुप्त कालसम्म) थपिँदै गएका हुन्।

अथर्व परिशिष्ट ग्रन्थको पूरै भाग (सबै ७४ वटा परिशिष्टहरू) नेपाली भाषामा पूर्ण रूपमा अनुवाद भएको आधिकारिक वा सर्वसुलभ पुस्तक उपलब्ध छैन।
​यद्यपि अथर्ववेदका मुख्य मन्त्र, शान्तिकर्म, गृह्यसूत्र र विभिन्न कर्मकाण्डसँग सम्बन्धित विधिहरू नेपाली भाषाका वैदिक कर्मकाण्ड र ज्योतिष सम्बन्धी पुस्तकहरूमा समावेश गरिएका छन्।
यो ग्रन्थ मुख्यतया संस्कृत भाषामा नै प्राप्य छ। अध्ययनका लागि चौखम्बा संस्कृत संस्थान वा अन्य भारतीय प्रकाशनहरूले छापेका संस्कृत मूल र हिन्दी व्याख्या (टीका) सहितका संस्करणहरू बढी प्रचलनमा छन्।

​अथर्ववेदीय परम्परामा वैदिक यज्ञ-अनुष्ठानदेखि लिएर लौकिक व्यवहार, ज्योतिष र तन्त्र-मन्त्रको व्यावहारिक ज्ञान पाउनका लागि अथर्व परिशिष्टलाई एक प्रामाणिक ग्रन्थ मानिन्छ।

 

यसमा तपाइको मत